X’hemm fil-prezz ta’ litru karburant? Prodott, dazju tas-sisa u VAT f’kull pajjiż tal-UE

Fil-Bullettin taż-Żejt ta’ kull ġimgħa tal-Kummissjoni Ewropea tal-5 ta’ Ottubru 2026, il-prezz medju fil-pompa tal-UE kien €2.01 kull litru għall-petrol Euro-super 95 u €2.15 għad-diżil. Mill-prezz tal-petrol, 53.6% (€1.08) mar għall-karburant u għal kull ma jwasslu fil-pompa; 29.6% (€0.59) kien dazju tas-sisa u taxxi indiretti oħra; 16.8% (€0.34) kienet il-VAT. Għad-diżil it-tqassim kien 61.6%, 21.8% u 16.6%. It-taxxi kienu 46.4% ta’ litru petrol u 38.4% ta’ litru diżil; għall-petrol is-sehem ivarja minn 30% fil-Polonja sa 56% f’Malta.

Dan l-artikolu jaqsam il-prezz fil-pompa taż-żewġ karburanti fi tliet partijiet għal kull wieħed mis-27 pajjiż tal-UE, għal dik il-ġimgħa waħda datata, u jispjega għaliex il-partijiet ivarjaw u kemm malajr bidla fil-prezz taż-żejt tasal fil-pompa.

It-tliet partijiet

Il-Kummissjoni tippubblika żewġ prezzijiet għal kull pajjiż u ġimgħa: il-prezz fil-pompa bid-dazji u t-taxxi u l-prezz mingħajrhom. Tippubblika wkoll folja bir-rati tal-VAT u tad-dazji tas-sisa fis-seħħ. Bit-tnaqqis jinkisbu tliet partijiet mill-prezz fil-pompa:

• Prodott u marġni huwa l-prezz mingħajr taxxi. Ikopri dak li l-blog tal-BĊE dwar il-prezzijiet tal-karburant jaqsam f’ispiża taż-żejt mhux maħdum, spejjeż u marġnijiet tar-raffinar, u spejjeż u marġnijiet tad-distribuzzjoni (trasport, kummerċjalizzazzjoni u t-tmexxija tal-istazzjon).
• Dazju tas-sisa u taxxi oħra huwa ammont fiss kull litru stabbilit minn kull gvern, flimkien mat-“taxxi indiretti oħra” li l-Kummissjoni telenka maġenb id-dazju tas-sisa. Id-Direttiva dwar it-Tassazzjoni tal-Enerġija tistabbilixxi rati minimi ta’ €359 għal kull 1,000 litru għal petrol bla ċomb u €330 għal żejt tal-gass (diżil), li l-paġna tal-Kummissjoni dwar id-dazji tas-sisa għadha telenka f’Ottubru 2026. Madankollu, il-folja tad-dazji użata hawnhekk turi dazji tas-sisa aktar baxxi f’xi pajjiżi fil-ġimgħa t’hawn taħt, l-Iżvezja pereżempju, u dan l-artikolu ma jirrisolvix id-differenza bejn it-tnejn.
• VAT hija perċentwal tal-prezz inkluż id-dazju tas-sisa, u għalhekk titħallas fuq id-dazju tas-sisa wkoll. Il-BĊE jiddeskriviha bħala “perċentwal fiss tal-prezz għall-konsumatur qabel it-taxxi u d-dazji tas-sisa”.

Il-qasma f’kull pajjiż tal-UE, ġimgħa tal-5 ta’ Ottubru 2026

Sehem mill-prezz fil-pompa, f’perċentwal, ordnat skont is-sehem flimkien tad-dazju tas-sisa u tal-VAT, mill-ogħla (f’każ ta’ ugwaljanza skont il-valuri mhux mdawra). Is-sehmijiet huma mdawra għal deċimali waħda, u għalhekk ringiela tista’ tammonta għal 99.9 jew 100.1. Il-medja tal-UE hija l-medja ponderata skont il-konsum tal-Kummissjoni nnifisha, maqsuma bl-istess piżijiet. † jimmarka l-pajjiżi fejn il-folja tad-dazji tal-Kummissjoni u l-fajls tal-prezzijiet tagħha ma jaqblux (ara “Kif jiġu kkalkulati s-sehmijiet”).

Petrol (Euro-super 95)

Diżil

Sors: Kummissjoni Ewropea, Bullettin taż-Żejt ta’ kull ġimgħa: prezzijiet bit-taxxi u prezzijiet mingħajr taxxi għall-ġimgħa tal-5 ta’ Ottubru 2026, u l-folja tad-dazji u tat-taxxi tal-Bullettin. Is-sehmijiet huma kalkolu ta’ euroflation.

X’juru t-tabelli

Id-diżil jiġi ttassat inqas mill-petrol kważi kullimkien. Fil-folja tad-dazji tal-Kummissjoni id-dazju tas-sisa fuq id-diżil huwa aktar baxx minn dak fuq il-petrol f’25 minn 27 pajjiż, qabel it-taxxi d-diżil huwa aktar għali f’26, u s-sehem tal-prodott u tal-marġni huwa akbar fil-prezz tad-diżil milli fil-prezz tal-petrol fis-27 pajjiż kollha (61.6% kontra 53.6% fuq il-medja tal-UE). Għaliex id-diżil jiswa aktar mill-petrol fl-Ewropa jispjega n-nofs l-ieħor: qabel it-taxxi, id-diżil huwa aktar għali.

Id-dazju tas-sisa kull litru jvarja diversi drabi minn pajjiż għal ieħor. Skont il-folja tal-Kummissjoni, il-petrol iġorr €0.84 kull litru dazju tas-sisa fin-Netherlands, €0.72 fil-Finlandja u fid-Danimarka u €0.21 fl-Iżvezja (id-Danimarka u l-Iżvezja ikkonvertiti mill-krona Daniża u mill-krona Żvediża bir-rata tal-Kummissjoni għal dik il-ġimgħa). Fuq id-diżil, l-Italja hija l-ogħla b’€0.62 u l-Iżvezja l-aktar baxxa b’€0.14. Prezz baxx qabel it-taxxi jgħolli s-sehem tat-taxxa anke meta d-dazju tas-sisa jkun medju: Malta, fejn il-petrol jiswa €1.34 kull litru u l-prezz qabel it-taxxi huwa l-aktar baxx fl-UE (€0.59), għandha l-akbar sehem ta’ taxxa b’56.3%, għalkemm id-dazju tas-sisa tagħha (€0.55 kull litru) huwa biss l-għaxar l-ogħla.

Is-sehmijiet mhumiex kostanti. Sena qabel, fil-bullettin tas-6 ta’ Ottubru 2025, is-sehem tal-prodott kien 43.3% biss tal-prezz tal-petrol tal-UE (€0.70 minn €1.62) u t-taxxi kienu 56.7%; għad-diżil kien 48.7% u t-taxxi 51.3%. It-taxxi kienu mbagħad €0.92 kull litru petrol u illum huma €0.93, għalkemm il-prezz qabel it-taxxi żdied b’37 ċenteżmu (minn €0.701 għal €1.076). Id-dazju tas-sisa ma jiċċaqlaqx mal-prezz taż-żejt u l-VAT tiċċaqlaq biss proporzjonalment mal-prezz, u għalhekk meta s-sehem tal-prodott jikber, is-sehem tat-taxxa jonqos. Fil-frattemp il-gvernijiet biddlu wkoll ir-rati. Il-BĊE kiteb fil-31 ta’ Lulju 2026 li diversi pajjiżi naqqsu temporanjament id-dazji tas-sisa matul ix-xokk taż-żejt tal-2026, bħalma għamlu wara li r-Russja invadiet l-Ukrajna, u li fil-biċċa l-kbira tal-każijiet l-aktar miżuri riċenti skadew f’Ġunju; jirrapporta wkoll li r-rata medja tal-VAT fiż-żona tal-euro kienet 18.9% fl-ewwel ġimgħa ta’ April, kontra 20.7% fl-aħħar ta’ Frar. Il-folja tal-Kummissjoni tagħti d-data minn meta tapplika kull rata. Fil-ġimgħa t’hawn fuq, pereżempju, il-folja tad-dazji telenka l-VAT tal-Polonja fuq il-karburant għal 8% (mill-1 ta’ Marzu 2026; qabel kienet 23%), għalkemm il-ktieb tax-xogħol tal-istorja jirreġistra ritorn għal 23% mis-17 ta’ Awwissu 2026 (ara n-nota dwar il-metodu).

Kemm malajr il-bidliet fil-prezz taż-żejt jaslu fil-pompa, u għaliex il-perċentwal huwa iżgħar

Il-blog tal-BĊE ta’ Lulju 2026, miktub minn ekonomisti tal-BĊE li jiddikjaraw li l-fehmiet huma tagħhom stess, juri pass pass kif xokk taż-żejt jasal fil-pompa. Il-Brent żdied minn tard ta’ Frar sa quċċata ta’ USD 138 kull barmil kmieni f’April, u l-prezz tad-diżil raffinat żdied b’aktar minn 90% matul l-istess perjodu; il-prezz medju tad-diżil fil-pompa fiż-żona tal-euro żdied b’madwar 34%, minn €1.63 għal €2.18 kull litru. Tliet punti mill-blog jgħinu biex jinqraw dawn iċ-ċifri.

• It-trasmissjoni hija mgħaġġla u sħiħa. B’mod ġenerali l-BĊE isibha “fi żmien xahar jew xahrejn” u sħiħa: żieda ta’ €0.10 kull litru fil-prezz taż-żejt mhux maħdum normalment issir żieda ta’ €0.10 fil-prezz fil-pompa qabel it-taxxi. Il-VAT mbagħad iżżid il-perċentwal tagħha fuq. Is-sehem medju tal-VAT fl-UE ta’ 16.8% tal-prezz tal-petrol fil-pompa fit-tabelli huwa rata ta’ madwar 20% fuq il-prezz qabel il-VAT, u għalhekk 10 ċenteżmi aktar qabel it-taxxi huma madwar 12-il ċenteżmu aktar fil-pompa (aritmetika ta’ euroflation).
• Il-parti fissa tal-prezz tnaqqas il-bidla perċentwali. Id-dazju tas-sisa huwa ammont fiss kull litru, u l-BĊE jgħodd il-VAT magħha bħala sehem “fil-biċċa l-kbira fiss” tal-prezz, u għalhekk żieda perċentwali partikolari fiż-żejt mhux maħdum tidher bħala żieda perċentwali ferm iżgħar fil-pompa. Nota f’qiegħ il-paġna żżid li elastiċità ta’ madwar 0.3 (żieda ta’ 1% fil-prezzijiet taż-żejt twassal biex il-prezzijiet bl-imnut jogħlew b’0.3%) hija konsistenti ma’ mudell ta’ tbassir fuq żmien qasir għall-inflazzjoni tal-enerġija fiż-żona tal-euro, għalkemm l-elastiċità tinbidel maż-żmien.
• Il-marġnijiet tar-raffinar jistgħu jkabbru l-moviment. Fl-2026 id-diżil raffinat żdied aktar miż-żejt mhux maħdum: il-BĊE jqiegħed iż-żieda fil-prezz fil-pompa f’€0.55 kull litru kontra €0.35 għaż-żejt mhux maħdum, u jgħid li l-ispejjeż u l-marġnijiet tar-raffinar marru minn €0.10 kull litru diżil f’Frar għal €0.26 f’Marzu (medji ta’ kull xahar). Dak il-marġni jinsab fi ħdan il-parti tal-prodott u tal-marġni fit-tabelli ta’ hawn fuq.

Fit-tnaqqis il-provi huma inqas stabbiliti. Il-BĊE jikteb li studji preċedenti dwar iż-żona tal-euro ma sabu l-ebda asimetrija jew kienu inkonklussivi dwar jekk il-prezzijiet fil-pompa jitbaxxewx aktar bil-mod milli jogħlew (il-mistoqsija tar-“rokits u r-rix”), li xogħol aktar riċenti jissuġġerixxi li t-trasmissjoni tista’ tkun aktar bil-mod fit-tnaqqis, u li dan jista’ jirrifletti dewmien fit-tibdil tal-istokk, inċertezza dwar jekk moviment fil-prezz taż-żejt mhux maħdum jibqax, jew kompetizzjoni aktar dgħajfa meta l-ispejjeż jonqsu. Iżid li hija meħtieġa aktar analiżi biex jiġi stabbilit jekk u għaliex dan seħħ fix-xokk riċenti.

Kif jiġu kkalkulati s-sehmijiet

Għal kull pajjiż u karburant, il-prezz bit-taxxi fil-pompa huwa P u l-prezz mingħajr taxxi huwa N, it-tnejn bl-euro għal kull 1,000 litru kif jippubblikahom il-Kummissjoni (li tikkonverti l-muniti mhux tal-euro). Bir-rata tal-VAT tal-pajjiż v mill-folja tad-dazji, il-VAT hija P − P ⁄ (1 + v); id-dazju tas-sisa u t-taxxi oħra huma P ⁄ (1 + v) − N; il-parti tal-prodott u tal-marġni hija N. Kull waħda tinqasam b’P. Il-medja tal-UE tuża bħala piżijiet il-konsum tal-2024 tal-karburant f’kull pajjiż, mill-folja tal-konsum tal-bullettin; huma jirriproduċu eżattament il-medji tal-UE ppubblikati mill-Kummissjoni għal dik il-ġimgħa.

Bħala verifika ta’ konsistenza interna, id-dazju tas-sisa u t-taxxi oħra derivati b’dan il-mod tqabblu mal-folja tad-dazji (dazju tas-sisa flimkien ma’ taxxi indiretti oħra, ikkonvertiti bir-rata tal-kambju tal-ġimgħa). F’23 minn 27 pajjiż iż-żewġ valuri jaqblu fi ħdan 2% tal-prezz fil-pompa. Ċipru, il-Ġermanja u l-Irlanda (iż-żewġ karburanti) u Spanja (petrol) ma jaqblux, u huma mmarkati b’†: iż-żewġ fajls tal-Kummissjoni ma jaqblux, u s-sehmijiet murija huma dawk li jimplikaw il-fajls tal-prezzijiet tagħha. Għall-Polonja l-ktieb tax-xogħol tal-istorja jelenka rata tal-VAT ta’ 23% mis-17 ta’ Awwissu 2026, filwaqt li l-folja tad-dazji u l-fajls tal-prezzijiet huma konsistenti ma’ 8%, u s-sehmijiet jużaw 8%. Il-Polonja ġġorr madwar għaxra fil-mija tal-piżijiet tal-UE: b’23% il-medja tal-UE tkun 53.6 / 28.8 / 17.6 għall-petrol u 61.6 / 20.9 / 17.5 għad-diżil. Il-prezzijiet kollha huma dawk li l-Istati Membri jirrapportaw lill-Kummissjoni bħala l-prezz l-aktar spiss imitlub, u l-bullettin jiġi ppubblikat nhar ta’ Ħamis għat-Tnejn ta’ qabel.

It-tabelli huma istantanja, mhux serje. Il-prezzijiet attwali, bil-bidliet tagħhom minn ġimgħa għal oħra u minn sena għal oħra, jinsabu fil-paġna tal-prezzijiet tal-karburanti, fil-klassifika tal-petrol u fil-klassifika tad-diżil.

Fil-qosor

• It-taxxi kienu 46.4% ta’ litru petrol tal-UE u 38.4% ta’ litru diżil fil-ġimgħa tal-5 ta’ Ottubru 2026; għall-petrol is-sehem ivarja minn 30% fil-Polonja sa 56% f’Malta.
• Id-dazju tas-sisa huwa ammont fiss kull litru u l-VAT hija perċentwal, u għalhekk meta jogħla l-prezz taż-żejt is-sehem tat-taxxa jonqos: 56.7% sena qabel għall-petrol, 46.4% issa.
• F’dik il-ġimgħa d-diżil kellu dazju tas-sisa aktar baxx mill-petrol f’25 minn 27 pajjiż, u s-sehem tal-karburant kien akbar fil-prezz tad-diżil milli fil-prezz tal-petrol fis-27 pajjiż kollha.
• B’mod ġenerali żieda fil-prezz taż-żejt mhux maħdum tasal fil-prezz fil-pompa qabel it-taxxi fi żmien xahar jew xahrejn, ċenteżmu b’ċenteżmu; il-VAT iżżid madwar waħda minn kull ħamsa fuq dan, u minħabba li d-dazju tas-sisa huwa fiss, il-moviment perċentwali fil-pompa huwa iżgħar. Jekk il-prezzijiet jinżlux malajr daqs kemm jogħlew għadu ma ġiex stabbilit.

Ċifri: Kummissjoni Ewropea, Bullettin taż-Żejt ta’ kull ġimgħa (prezzijiet bit-taxxi u mingħajrhom, ġimgħa tal-5 ta’ Ottubru 2026; folja tad-dazji u tat-taxxi; storja tal-prezzijiet), Direttiva 2003/96/KE, u l-blog tal-BĊE “Mill-bir sal-pompa: kif jiġu ffurmati l-prezzijiet tal-karburant” (31 ta’ Lulju 2026). Il-kwotazzjonijiet huma tradotti mill-oriġinali bl-Ingliż. euroflation huwa tracker indipendenti u mhuwiex affiljat mal-Kummissjoni Ewropea, mal-BĊE jew mal-UE. Xejn hawnhekk mhu parir finanzjarju.