Għaliex id-diżil jiswa aktar mill-petrol fl-Ewropa — raffineriji, importazzjonijiet u taxxi

Fil-Bullettin taż-Żejt ta’ kull ġimgħa tal-Kummissjoni Ewropea tal-5 ta’ Ottubru 2026, litru diżil kien jiswa €2.15 fil-pompa medja tal-UE u litru petrol Euro-super 95 €2.01, u għalhekk id-diżil kien aktar għali b’14-il ċenteżmu. Id-diżil kien aktar għali mill-petrol f’24 minn 27 Stat Membru; kien irħas biss fid-Danimarka, fil-Greċja u f’Malta. Din mhijiex is-sitwazzjoni normali. Jekk tqis il-medja tas-snin 2021, 2023, 2024 u 2025 kollha, id-diżil fl-UE kien jiswa inqas mill-petrol; ġara l-kuntrarju biss fl-2022 u, s’issa, fl-2026.

Ir-raġunijiet jinsabu fi tliet oqsma: dak li raffinerija tista’ tagħmel minn barmil żejt mhux maħdum, minn fejn l-Ewropa tieħu d-diżil li ma tipproduċihx hi stess, u kif kull pajjiż jimponi taxxa fuq iż-żewġ karburanti. Id-differenza tal-2026 tirrifletti wkoll xokk fil-provvista minħabba l-gwerra fil-Lvant Nofsani u l-attakki fuq ir-raffineriji Russi, li t-taqsima dwar il-crack spreads tiddeskrivi. Dan l-artikolu jieħu r-raġunijiet wieħed wieħed, bid-data u s-sors ta’ kull pass.

Il-prezzijiet tal-lum, ħdejn xulxin

It-tabella tuża l-istess data tal-Kummissjoni bħall-paġna tal-prezzijiet tal-karburanti u tinbidel kull ġimgħa. Iċ-ċifri ċċitati fit-test hawn taħt huma dawk tal-bullettin tal-5 ta’ Ottubru 2026.

Qlib reċenti, mhux liġi tan-natura

Il-medja tal-UE tal-Kummissjoni, ponderata skont il-konsum, turi kemm hi reċenti d-differenza tad-diżil.

Medja taċ-ċifri ta’ kull ġimgħa tal-UE ppubblikati għal kull sena, prezzijiet bid-dazji u t-taxxi u mingħajrhom. Sors: Bullettin taż-Żejt ta’ kull ġimgħa tal-Kummissjoni, storja tal-prezzijiet.

Ħares lejn l-aħħar kolonna. Qabel it-taxxi, id-diżil ġeneralment ikun aktar għali mill-petrol, għalkemm fl-2021 id-differenza kienet qrib iż-żero. Fl-ewwel bullettin ta’ Ottubru kien aktar għali mill-petrol qabel it-taxxi f’26 minn 27 pajjiż fl-2019, f’14 fl-2020, f’22 fl-2021, f’26 fl-2022, f’26 fl-2023, f’23 fl-2024, f’24 fl-2025 u f’26 fl-2026; l-uniku pajjiż fejn kien irħas fl-2026 kien Malta. Dak li jaqleb is-sitwazzjoni fil-pompa huwa t-taxxa. Fl-istess bullettini kien aktar għali fil-pompa f’7 pajjiżi fl-2019, f’1 fl-2020, f’5 fl-2021, f’23 fl-2022, f’13 fl-2023, f’8 fl-2024, f’9 fl-2025 u f’24 fl-2026.

Fil-ġimgħa tal-5 ta’ Ottubru 2026 id-differenza qabel it-taxxi kienet ta’ 24.8 ċenteżmu (€1.324 kontra €1.076 kull litru). Id-dazji u t-taxxi (id-dazju tas-sisa, imposti oħra u l-VAT) ħadu €0.93 minn litru petrol u €0.82 minn litru diżil, u għalhekk il-vantaġġ fiskali tad-diżil ta’ 10.6 ċenteżmi kopra inqas minn nofs id-differenza tiegħu qabel it-taxxi. Għaliex id-diżil huwa aktar għali qabel it-taxxi hu s-suġġett ta’ dak li fadal mill-artikolu.

Ir-raffineriji jagħmlu taħlita, u t-taħlita tal-Ewropa ma taqbilx mat-tankijiet tagħha

Raffinerija tikseb firxa ta’ prodotti minn kull barmil u tista’ tbiddel din it-taħlita biss sa ċertu punt. L-Amministrazzjoni tal-Informazzjoni dwar l-Enerġija tal-Istati Uniti (EIA) tispjega li ż-żejt mhux maħdum jissaħħan u jinfired skont il-punt tat-togħlija, u mbagħad jinbidel permezz ta’ proċessi oħra f’petrol, diżil, karburant tal-ajruplani u prodotti oħra. Raffineriji kumplessi jistgħu jagħmlu minn flussi aktar tqal prodotti aktar siewja, u xi wħud għandhom ċertu flessibbiltà bejn il-petrol, id-distillat u l-karburant tal-ajruplani. Iżda “il-kapaċità limitata tar-raffineriji li jbiddlu r-rendiment minn prodott għal ieħor tista’ kultant tħalli l-prezzijiet tal-prodotti jiddivergu”. L-eżempju tal-EIA nnifisha: fl-2022 il-prezz bl-ingrossa tad-diżil tal-Istati Uniti kien, bil-medja, madwar 50 ċenteżmu kull gallun ogħla minn dak tal-petrol (futures bl-eqreb xahar ta’ skadenza f’New York Harbor), iżda r-rendiment tar-raffineriji tal-Istati Uniti mexa lejn id-diżil biss minn 29.7% għal 30.3%.

Ir-raffineriji Ewropej jipproduċu aktar diżil milli petrol. Fl-2024, il-bilanċ tal-enerġija tal-Eurostat juri li r-raffineriji tal-UE ħarġu madwar 210.7 miljun tunnellata żejt tal-gass u żejt tad-diżil kontra 100.2 miljun tunnellata petrol għall-vetturi (Eurostat, nrg_cb_oil). Ir-raffineriji tal-Istati Uniti huma l-maqlub: l-EIA tirrapporta 19.57 gallun ta’ petrol finali għall-vetturi u 12.47 gallun ta’ żejt distillat tal-fjuwil għal kull barmil ta’ 42 gallun ta’ żejt mhux maħdum fl-2023.

Minkejja dan, it-toroq Ewropej jikkonsmaw ħafna aktar diżil milli petrol:

Sors: Eurostat, bilanċi tal-enerġija (nrg_cb_oil) u kummerċ skont is-sieħeb (nrg_ti_oil, nrg_te_oil); il-kummerċ mhux tal-UE huwa t-total mingħajr il-flussi bejn l-Istati Membri. L-użu fit-triq jinkludi 12.5 miljun tunnellata bijodiżil imħallat fid-diżil u 5.7 miljun tunnellata bijopetrol imħallat fil-petrol, li l-produzzjoni tar-raffineriji ma tinkludix, u għalhekk ir-ringieli ma jiżdiedux flimkien: fil-bilanċ jidħlu wkoll l-użu mhux fit-triq, it-trasferimenti bejn il-prodotti u l-istokkijiet.

Il-petrol żejjed imur barra: 37.1 miljun tunnellata petrol għall-vetturi ħarġu mill-UE fl-2024, 10.0 miljun minnhom lejn l-Istati Uniti. In-nuqqas tad-diżil jiġi kopert minn barra: 38.3 miljun tunnellata diżil tat-triq daħlu minn barra l-UE kontra 22.6 miljun tunnellata mibgħuta ’l barra.

Kif wasal il-kontinent għal taħlita li ma taqbilx mad-domanda tiegħu? Il-valutazzjoni tal-impatt tal-2014 tal-Kummissjoni tgħid li d-domanda għal distillati medji bħad-diżil u l-karburant tal-ajruplani kibret aktar malajr mill-provvista bejn l-1990 u l-2008, u b’hekk l-UE saret dipendenti fuq il-kummerċ biex tibbilanċjahom. Tikkwota lill-Europia, il-korp tal-industrija: inċentivi fiskali u bidliet strutturali fit-trasport biddlu l-proporzjon bejn il-petrol u d-diżil minn madwar 2:1 għoxrin sena qabel għal madwar 1:3 fil-bidu tas-snin 2010. Il-bilanċ tal-Eurostat tal-karburanti tat-triq għall-2024 huwa madwar 1:2.4 (74.4 kontra 175.2 miljun tunnellata). Il-ħarsa ġenerali tal-Eurostat lejn l-istatistika taż-żejt telenka l-bidla mill-petrol għad-diżil fost il-bidliet tekniċi wara t-tnaqqis fit-tul fid-domanda għaż-żejt fl-UE, u turi li t-trasport bit-triq fl-2024 kien jaħdem 63.2% fuq żejt tal-gass u żejt tad-diżil u 26.9% fuq petrol għall-vetturi.

Il-vojt Russu, u l-projbizzjoni ta’ Frar 2023

Għal snin, id-diżil li kien jonqos ġie minn fornitur wieħed aktar milli minn kwalunkwe ieħor. Fl-2021 ir-Russja bagħtet lill-UE 18.8 miljun tunnellata diżil tat-triq, 46% tal-41.2 miljun tunnellata li l-UE importat minn barra l-blokk (Eurostat, nrg_ti_oil). L-EIA, billi tuża data ta’ Vortexa, tqiegħed is-sehem tar-Russja fl-importazzjonijiet bil-baħar ta’ diżil fil-majjistral tal-Ewropa għal 53% bejn Ottubru 2021 u Settembru 2022.

Ir-Regolament tal-Kunsill (UE) 2022/879 tat-3 ta’ Ġunju 2022 beda jtemm dan. Daħħal l-Artikolu 3m fir-Regolament (UE) Nru 833/2014, li jipprojbixxi x-xiri, l-importazzjoni jew it-trasferiment ta’ żejt mhux maħdum Russu u tal-prodotti tal-petroleum elenkati fl-Anness XXV tiegħu. Kuntratti konklużi qabel l-4 ta’ Ġunju 2022 setgħu xorta jitwettqu sal-5 ta’ Diċembru 2022 għaż-żejt mhux maħdum u sal-5 ta’ Frar 2023 għall-prodotti raffinati. Iż-żejt mhux maħdum ikkonsenjat permezz ta’ pipeline ġie eżentat għalissa, minħabba dak li l-premessa 16 tar-regolament tiddeskrivi bħala “dipendenza speċifika” ta’ diversi Stati Membri fuq iż-żejt mhux maħdum permezz ta’ pipeline, mingħajr “provvisti alternattivi vijabbli fuq medda qasira ta’ żmien”. Mill-21 ta’ Jannar 2026 regola oħra, l-Artikolu 3ma, miżjud mir-Regolament (UE) 2025/1494, tipprojbixxi wkoll l-importazzjoni ta’ prodotti tal-petroleum magħmula f’pajjiż terz minn żejt mhux maħdum Russu. L-importaturi m’għandhomx għalfejn juru l-oriġini taż-żejt mhux maħdum għal prodotti mill-pajjiżi sieħba fl-Anness LI: il-Kanada, in-Norveġja, l-Iżvizzera, ir-Renju Unit u l-Istati Uniti, li f’Ottubru 2025 ingħaqdu magħhom l-Awstralja, il-Ġappun u New Zealand, u fl-2026 il-Liechtenstein.

L-effett deher meta ntemm il-perjodu tranżitorju. Ir-Russja kienet għadha tibgħat 18.1 miljun tunnellata fl-2022, 41% tal-importazzjonijiet tad-diżil tat-triq tal-UE minn barra l-blokk; is-sehem tagħha mbagħad niżel għal 3% fl-2023 u għal prattikament xejn fl-2024. L-Arabja Sawdija (8.2 miljun tunnellata), l-Istati Uniti (7.8), l-Indja (5.4), l-Emirati Għarab Magħquda (3.3) u l-Kuwajt (2.9) kienu l-akbar fornituri fl-2024. L-EIA ġibdet il-konklużjoni fl-2023: l-Ewropa tilfet lir-Russja “bħala fornitur sinifikanti ta’ diżil, u dan ifisser li ser ikollha timporta minn reġjuni aktar imbiegħda”. Il-Bullettin Ekonomiku 2/2023 tal-BĊE innota “żieda qawwija” fil-crack spread tad-diżil wara l-invażjoni u sab li, madwar sitt ġimgħat wara l-projbizzjoni, il-crack spreads Ewropej kienu għadhom “ogħla milli qabel il-bidu tal-gwerra”.

Iż-żejt mhux maħdum wara d-diżil

Il-grad taż-żejt mhux maħdum jgħodd ukoll, mhux biss ir-raffinerija. L-EIA tikklassifika ż-żejt mhux maħdum skont id-densità (gravità API) u l-kontenut ta’ sulfur. Il-Brent, il-parametru ta’ referenza globali l-aktar użat fid-deskrizzjoni tal-EIA, jiġi pprezzat skont flussi ħfief u “ħelwin” (b’ftit sulfur) prodotti fil-Baħar tat-Tramuntana (il-basket tiegħu jinkludi wkoll WTI Midland tal-Istati Uniti mill-2023). It-taħlita ewlenija ta’ esportazzjoni Russa, Urals, hija żejt mhux maħdum “qares” (b’ħafna sulfur) ta’ densità medja ta’ 30 sa 32 grad API u 1.3% sa 1.5% sulfur, skont l-analiżi tal-pajjiż tal-EIA. Żjut mhux maħduma aktar ħfief jeħtieġu inqas proċessar biex jagħmlu prodotti ta’ valur għoli bħall-petrol u d-diżil. Żjut aktar tqal u aktar qarsin jeħtieġu aktar tagħmir: fi kliem l-EIA, il-proċessar taż-żejt mhux maħdum tqil u qares “jeħtieġ unitajiet addizzjonali tar-raffinerija, inklużi crackers, cokers u hydrotreaters, biex jagħti prodotti ħfief”, u ż-żejt qares “jeħtieġ proċessar tar-raffinerija aktar kumpless biex jissodisfa l-ispeċifikazzjonijiet tal-karburanti b’sulfur baxx”.

Ir-raffineriji tal-Ewropa mhumiex kollha l-istess. Il-valutazzjoni tal-impatt tal-2014 tgħid li l-majjistral tal-Ewropa kellu sehem ogħla ta’ kapaċità ta’ raffinar sempliċi mill-Mediterran jew mill-Ewropa ċentrali u tal-lvant, u li r-raffinar kumpless huwa dak li jippermetti rendiment ogħla ta’ prodotti siewja “bħad-diżil”. Ħafna raffineriji tal-intern ipproċessaw żejt mhux maħdum Russu; l-EIA nnotat fl-2016 li l-Urals Mediterranju, “żejt mhux maħdum Russu li ħafna raffineriji Ewropej tal-intern jipproċessaw”, kien, bil-medja, aktar minn USD 2 kull barmil irħas mill-Brent għal ħafna minn dik is-sena. L-iskeda informattiva tal-2022 tal-Aġenzija Internazzjonali tal-Enerġija (IEA) qalet li r-Russja kienet tforni madwar 20% taż-żejt mhux maħdum ipproċessat fir-raffineriji Ewropej, bis-sistema tal-pipeline Druzhba li kienet iġġorr madwar 750,000 barmil kuljum lejn raffineriji fil-lvant u fiċ-ċentru tal-Ewropa.

Skont l-għadd tal-Eurostat, ir-Russja forniet 25% tal-importazzjonijiet taż-żejt mhux maħdum tal-UE fl-2021 (112.4 minn 444.4 miljun tunnellata), inkluż 34% minn dawk tal-Ġermanja (27.7 minn 81.3 miljun tunnellata). Fl-2024 iċ-ċifra kienet 2.5%, bl-Istati Uniti (70.0 miljun tunnellata), in-Norveġja (65.9), il-Każakistan (52.3), l-Arabja Sawdija (34.7) u l-Libja (34.4) bħala l-akbar fornituri. L-Ungerija u s-Slovakkja, li żammu l-eżenzjoni tal-pipeline, xorta ħadu 87% u 86% taż-żejt mhux maħdum tagħhom mir-Russja.

Raffinerija ma tistax tibdel taħlita waħda ta’ żjut mhux maħduma ma’ oħra mil-lejl għan-nhar: l-ispazju tagħha biex tbiddel dak li tagħmel huwa limitat mill-konfigurazzjoni tagħha u mill-gradi ta’ żejt mhux maħdum li tista’ tieħu. L-EIA tgħid li r-raffinaturi jistgħu jbiddlu r-rendiment bejn il-petrol, id-distillat u l-karburant tal-ajruplani iżda “huma limitati mill-konfigurazzjoni tar-raffinerija, mill-gradi taż-żejt mhux maħdum li jidħol, u mill-ispejjeż għoljin biex tinbidel l-infrastruttura tar-raffinerija”. Eżempju seħħ f’Marzu 2026. Wara li l-konsenji ta’ Druzhba lejn l-Ungerija u s-Slovakkja twaqqfu fis-27 ta’ Jannar 2026, iż-żewġ gvernijiet wissew lill-Kunsill li r-raffineriji tagħhom “oriġinarjament ġew ottimizzati għaż-żejt mhux maħdum Russu” u li, bil-bidla furzata lejn tipi oħra ta’ żejt mhux maħdum, “il-produzzjoni tad-diżil fl-Ungerija u fis-Slovakkja neċessarjament se tonqos temporanjament” (dokument tal-Kunsill 7207/26). Żiedu li l-Ewropa ċentrali u tal-lvant tikkonsma aktar diżil milli tipproduċi. L-ebda wieħed mis-sorsi ċċitati hawn ma jkejjel kemm bidla taż-żejt mhux maħdum iżżid mad-differenza tad-diżil; dan huwa l-aktar każ ċar.

Il-kummentarju tal-IEA dwar l-attakki mill-Ukrajna fuq ir-raffineriji Russi juri kemm hu bil-mod li jistgħu jiġu rrestawrati l-unitajiet li jagħmlu d-diżil. Jinnota li unitajiet sekondarji bħall-hydrocrackers u l-hydrotreaters “iżidu r-rendiment ta’ prodotti eħfef” bħad-diżil u “itejbu l-kwalità tagħhom”, u li t-tiswijiet ta’ unitajiet bħal dawn, partikolarment wara ħsara serja, jistgħu jieħdu sitt sa tmint xhur bil-medja, kontra tipikament ġimgħa jew tnejn għal ħsara żgħira lil unità tad-distillazzjoni.

Crack spreads: dak li jaqla’ d-diżil fuq iż-żejt mhux maħdum

Crack spread huwa l-prezz ta’ prodott raffinat naqqas il-prezz taż-żejt mhux maħdum, indikatur approssimattiv tal-marġni gross li raffinerija taqla’ qabel l-ispejjeż tagħha. L-EIA tippubblika prezzijiet spot ta’ kuljum f’New York Harbor u prezz spot tal-Brent; huma punt ta’ riferiment tal-Istati Uniti, mhux is-suq Ewropew, iżda juru x-xejra tal-bidla.

Sors: prezzijiet spot ta’ kuljum tal-EIA: Europe Brent, diżil b’sulfur ultra-baxx ta’ New York Harbor u petrol regolari konvenzjonali, ikkonvertiti b’42 gallun għal kull barmil; kalkolu ta’ euroflation, medja tal-jiem li fihom jeżistu t-tliet prezzijiet. Id-differenzi huma kkalkulati minn valuri mhux mdawra, u għalhekk jistgħu jvarjaw b’0.1 mill-kolonni mdawra.

Fl-2021, b’mod mhux tas-soltu, il-crack tal-petrol kien l-akbar miż-żewġ, b’USD 2.4 kull barmil. Fl-2022 il-crack tad-diżil kien USD 26.9 kull barmil ogħla mill-crack tal-petrol, kontra USD 4.0 fl-2024, u l-crack tad-diżil ta’ kuljum laħaq il-quċċata ta’ USD 116.5 kull barmil fil-11 ta’ Mejju 2022, madwar disa’ xhur qabel ma daħlet fis-seħħ il-projbizzjoni fuq il-prodotti raffinati; il-BĊE jorbot iż-żieda mal-biża’ li tintilef il-provvista Russa wara l-invażjoni u jinnota li l-crack spreads naqsu madwar il-projbizzjoni nnifisha. Fl-2026 id-differenza hija saħansitra akbar (USD 30.5 fuq il-medja annwali). Ir-Rapport tas-Suq taż-Żejt ta’ Settembru 2026 tal-IEA jgħid li l-marġnijiet tar-raffinar fil-baċir Atlantiku laħqu livelli rekord f’Awwissu “immexxija minn cracks tad-diżil ogħla ħafna”, li d-diżil u ż-żejt tal-gass jammontaw għal kważi 30% tad-domanda globali għaż-żejt, u li l-esportazzjonijiet netti ta’ diżil u żejt tal-gass mill-Golf kellhom medja ta’ 390,000 barmil kuljum f’Awwissu, ftit aktar minn kwart tal-livelli ta’ qabel il-gwerra, bl-esportazzjonijiet Russi ta’ prodotti kważi nieqfa wara l-attakki mill-Ukrajna fuq ir-raffineriji tagħha. “Qabel il-gwerra” hawnhekk tfisser qabel il-gwerra fil-Lvant Nofsani li bdiet din is-sena; il-BĊE jattribwixxi ż-żieda qawwija fil-prezzijiet tal-karburanti raffinati għall-għeluq tal-Istrett ta’ Hormuz, li naqqas l-esportazzjonijiet globali ta’ prodotti raffinati, u għall-attakki mill-Ukrajna fuq il-kapaċità tar-raffinar Russa. L-esportazzjonijiet mill-Golf u mir-Russja flimkien kienu 1.6 miljun barmil kuljum aktar baxxi minn Frar, meta kienu jirrappreżentaw kważi 45% tal-kummerċ globali bil-baħar ta’ diżil u żejt tal-gass. F’kummentarju separat l-IEA tirrapporta crack tad-diżil ’il fuq minn USD 100 kull barmil f’Settembru kemm fil-kosta tal-Golf tal-Istati Uniti kif ukoll fil-majjistral tal-Ewropa.

Għas-sewwieqa taż-żona tal-euro, il-blog tal-BĊE ta’ Lulju 2026 jagħti ċifra: l-ispejjeż u l-marġnijiet tar-raffinar kkontribwew €0.13 għal litru diżil fl-aħħar ġimgħa ta’ Frar, bi qbil mal-medja mill-2021, u €0.35 fl-ewwel tliet ġimgħat ta’ Lulju, kontra €0.23 għall-petrol. Il-projezzjonijiet tal-persunal tal-BĊE ta’ Settembru 2026 jgħidu li l-prezzijiet tal-karburanti raffinati għat-trasport żdiedu b’mod sinifikanti aktar miż-żejt mhux maħdum, b’“marġnijiet tar-raffinar għolja speċifiċi għall-UE għad-diżil u, sa grad iżgħar, għall-petrol”.

It-taxxi: il-parti li taħdem favur id-diżil

Il-biċċa l-kbira tal-gvernijiet jimponu taxxa aktar baxxa fuq litru diżil milli fuq litru petrol. Id-Direttiva dwar it-Tassazzjoni tal-Enerġija tistabbilixxi minimi tal-UE għal kull 1,000 litru ta’ €359 għal petrol bla ċomb u €330 għal żejt tal-gass mill-1 ta’ Jannar 2010. Fil-folja tad-dazji u t-taxxi tal-Kummissjoni għall-ġimgħa tal-5 ta’ Ottubru 2026 id-dazju tas-sisa fuq id-diżil huwa aktar baxx minn dak fuq il-petrol f’25 minn 27 pajjiż, ugwali fil-Belġju (€0.600 kull litru) u ogħla fil-Litwanja (€0.500 kontra €0.466). Id-differenza hija l-akbar fil-Greċja u fin-Netherlands, fejn id-diżil iġorr madwar 29 ċenteżmu kull litru inqas dazju tas-sisa mill-petrol (€0.410 kontra €0.700, u €0.550 kontra €0.840). Il-blog tal-BĊE jqiegħed id-dazju tas-sisa medju taż-żona tal-euro mill-2021 għal €0.52 kull litru għad-diżil u €0.66 għall-petrol. Il-VAT hija perċentwal tal-prezz qabel il-VAT, inkluż id-dazju tas-sisa, u għalhekk tieħu aktar mill-karburant li jiswa aktar.

L-effett jidher fit-tqabbil fil-pompa. Fil-Greċja, fejn id-differenza fid-dazju tas-sisa hija l-akbar, litru diżil jiswa €0.04 inqas minn litru petrol għalkemm il-prezz tiegħu qabel it-taxxi huwa €0.26 ogħla. Fil-Belġju, fejn iż-żewġ karburanti jġorru l-istess dazju tas-sisa, id-differenza qabel it-taxxi tasal fil-pompa bil-VAT miżjuda u d-diżil huwa €0.39 aktar għali. Il-gvernijiet ibiddlu wkoll ir-rati b’avviż qasir. Il-BĊE jinnota li diversi pajjiżi naqqsu temporanjament id-dazji tas-sisa matul ix-xokk taż-żejt tal-2026 u li l-biċċa l-kbira mill-miżuri l-aktar riċenti skadew f’Ġunju. Xi miżuri komplew: deċiżjonijiet tal-Kunsill awtorizzaw lill-Iżvezja tapplika taxxa taħt il-minimu tal-UE sat-30 ta’ Novembru 2026 u lill-Kroazja sal-31 ta’ Jannar 2027, u għalhekk iċ-ċifri ta’ Ottubru hawn fuq jinkludu rati temporanji, u digriet jista’ jbiddel id-differenza bejn iż-żewġ karburanti bħalma jista’ jagħmel crack spread.

Kif il-prezz sħiħ fil-pompa jinqasam bejn prodott, dazju tas-sisa u VAT f’kull pajjiż tal-UE huwa spjegat fl-artikolu X’hemm fil-prezz ta’ litru karburant?.

Kif taqra d-differenza fil-prezz tad-diżil

• Ħares lejn il-prezz qabel it-taxxi. Jeskludi d-differenzi fit-taxxi, u għalhekk juri b’mod aktar ċar dak li s-suq jitlob għad-diżil meta mqabbel mal-petrol, u l-Kummissjoni tippubblikah kull ġimgħa flimkien mal-prezz fil-pompa.
• Staqsi x’taxxa jimponi l-pajjiż. Differenza ta’ 26 ċenteżmu qabel it-taxxi hija skont ta’ 4 ċenteżmi fil-pompa fil-Greċja; waħda ta’ 32 ċenteżmu hija sovrapprezz ta’ 39 ċenteżmu fil-Belġju.
• Il-provvista taġġusta bil-mod, iżda taġġusta. L-unitajiet tar-raffinerija u t-taħlitiet taż-żejt mhux maħdum huma diffiċli biex jinbidlu, iżda l-BĊE jinnota li żidiet fil-marġnijiet fil-passat normalment naqsu hekk kif ir-raffinaturi biddlu t-taħlita tal-prodotti tagħhom, u li din tista’ tonqos aktar bil-mod. Is-swieq jipprezzaw ukoll projbizzjoni qabel ma tibda.
• Qabbel affarijiet komparabbli. Il-cracks ta’ hawn fuq huma prezzijiet ta’ New York Harbor; il-prezzijiet fil-pompa huma tal-Kummissjoni.

Il-prezzijiet attwali għal kull pajjiż jinsabu fil-paġna tal-prezzijiet tal-karburanti, fil-klassifika tad-diżil u fil-paġna tad-diżil taż-żona tal-euro; il-paġna tal-Ġermanja hija eżempju ta’ pajjiż wieħed.

Fil-qosor

• Id-diżil huwa aktar għali mill-petrol fil-pompa f’24 minn 27 pajjiż tal-UE (bullettin tal-5 ta’ Ottubru 2026), iżda fuq il-medja tal-UE kien irħas fl-2021, fl-2023, fl-2024 u fl-2025.
• Qabel it-taxxi, id-diżil ġeneralment ikun aktar għali: id-differenza tal-UE kienet ta’ 24.8 ċenteżmu kull litru f’dik il-ġimgħa, u t-taxxi fuq id-diżil kienu 10.6 ċenteżmi aktar baxxi minn dawk fuq il-petrol.
• L-Ewropa tipproduċi inqas diżil milli tikkonsma: fl-2024 kellha importazzjoni netta ta’ 15.7 miljun tunnellata diżil tat-triq u esportazzjoni netta ta’ 33.0 miljun tunnellata petrol.
• Il-provvista Russa, 46% tal-importazzjonijiet minn barra l-UE fl-2021, ġiet ipprojbita minn Frar 2023; is-sostituzzjoni fissret xiri minn aktar ’il bogħod, u ħafna raffineriji kienu qed jipproċessaw żejt mhux maħdum Russu (l-Ungerija u s-Slovakkja jgħidu li tagħhom kienu ottimizzati għalih).
• Il-crack spreads juru l-pressjoni: il-marġni tad-diżil kien ferm aktar mill-marġni tal-petrol fl-2022 u mill-ġdid fl-2026, meta l-IEA irrapportat marġnijiet rekord fil-baċir Atlantiku wara li l-esportazzjonijiet tad-diżil mill-Golf u mir-Russja naqsu.

---

Ċifri: Kummissjoni Ewropea (Bullettin taż-Żejt ta’ kull ġimgħa, prezzijiet b’taxxi u dazji u mingħajrhom, storja sal-5 ta’ Ottubru 2026), Eurostat (bilanċi tal-enerġija u kummerċ, nrg_cb_oil, nrg_ti_oil, nrg_te_oil), l-EIA, l-IEA, il-BĊE, il-Kunsill tal-UE u r-Regolamenti tal-Kunsill (UE) 2022/879 u 2025/1494. euroflation huwa tracker indipendenti u mhuwiex affiljat mal-Kummissjoni Ewropea, mal-Eurostat, mal-BĊE jew mal-UE. Xejn hawnhekk mhu parir finanzjarju. Il-kwotazzjonijiet huma tradotti mill-oriġinali bl-Ingliż.