Dlaczego inflacja we Włoszech skacze wraz z energią — i szybko opada

Przed 2022 rokiem Włochy należały do państw strefy euro o niskiej inflacji. Ich zharmonizowany wskaźnik znajdował się poniżej średniej strefy euro w niemal każdym miesiącu lat 2019–2021, a przez większość drugiej połowy 2020 roku był ujemny. Następnie Włochy przebiły pozostałe trzy duże gospodarki strefy euro — Niemcy, Francję i Hiszpanię — a później zeszły poniżej każdej z nich. Wahania wynikają ze sposobu wykorzystywania energii przez Włochy, aktualizacji rachunków energetycznych i ustalania płac.

W sierpniu 2026 roku zharmonizowana inflacja we Włoszech wynosiła 3,2% — dokładnie tyle co średnia strefy euro — i dawała 12. miejsce wśród 21 członków. Według wskaźnika ogółem Włochy znów wyglądają zwyczajnie. Pod powierzchnią obraz jest inny.

Podział, który określa włoską inflację

Sierpień 2026 roku, Włochy na tle strefy euro:

Energia podnosi włoski wskaźnik ogółem do średniej strefy euro; inflacja bazowa i usług pozostają wyraźnie poniżej, a w sierpniu 2026 roku obie były czwartymi najniższymi wśród 21 członków. Gorąca energia nad chłodną inflacją bazową to włoski wzorzec: w każdej średniej rocznej od 2015 do 2026 roku — dla 2026 roku jak dotąd — włoska inflacja bazowa i usług znajdowały się poniżej wskaźników strefy euro.

Koszyk i system elektroenergetyczny oparte na gazie

Koszyk. Energia stanowi około 10,9% włoskiego koszyka HICP w 2026 roku, wobec 9,0% w strefie euro — to największy udział wśród czterech dużych gospodarek. Sam gaz waży 3,1%, niemal dwukrotnie więcej niż 1,6% w strefie euro. Włoskie gospodarstwa domowe częściej niż większość innych ogrzewają domy i gotują za pomocą gazu sieciowego.

System elektroenergetyczny. Gaz wytwarzał blisko połowę włoskiej energii elektrycznej w 2021 i 2022 roku (49,8%), wobec około 19% w całej UE; w 2024 roku włoski udział nadal wynosił 44%. Dlatego ceny prądu podążają za gazem: regulator rynku energii ARERA poinformował, że w trzecim kwartale 2022 roku energia elektryczna na rynku hurtowym kosztowała niemal cztery razy więcej niż rok wcześniej.

Dwa zastrzeżenia pomagają zachować proporcje. W 2022 roku waga energii we Włoszech była w rzeczywistości niższa niż w strefie euro, więc wybicie w 2022 roku wynikało z szybszego wzrostu cen energii, a nie z cięższego koszyka. Same Włochy nie są też wyjątkowo zależne od importowanego gazu: Niemcy, Francja i Hiszpania również importują niemal cały swój gaz. Wyróżnia się to, jak duża część włoskiej energii elektrycznej i ogrzewania opiera się na gazie.

2022: późny szczyt, najwyższy wśród czterech dużych gospodarek

Włoska inflacja osiągnęła szczyt 12,6% w październiku 2022 roku. Pozostałe duże gospodarki osiągnęły niższe maksima: Niemcy 11,6% (październik 2022), Hiszpania 10,7% (lipiec 2022) i Francja 7,3% (luty 2023).

Szczyt nadszedł nagle i późno. W październiku 2022 roku indeks wzrósł o 3,8% w ciągu jednego miesiąca, najwięcej w całym szeregu, a włoska inflacja energii sięgnęła 71,7%, wobec 41,2% w strefie euro w tym samym miesiącu. Inflacja energii w strefie euro osiągnęła maksimum już w marcu 2022 roku.

Moment odzwierciedla sposób aktualizowania cen energii dla włoskich gospodarstw domowych. 1 października 2022 roku kwartalna korekta ARERA podniosła regulowaną cenę energii elektrycznej dla typowego gospodarstwa domowego o 59%, a ceny gazu dla klientów regulowanych zaczęto ustalać co miesiąc na podstawie kosztów hurtowych. Energia nieregulowana skoczyła w tym samym miesiącu. Istat, krajowy urząd statystyczny, odnotował miesięczny wzrost o 62,7% dla energii elektrycznej i o 63,5% dla gazu na wolnym rynku; w koszyku na 2022 rok energia nieregulowana miała ponad czterokrotnie większą wagę niż regulowana.

Działania pomocowe łagodziły uderzenie, dopóki obowiązywały: opłaty systemowe za energię elektryczną wyzerowano na cały 2022 rok, VAT na gaz obniżono do 5%, a od marca 2022 roku akcyzę na paliwa zmniejszono o 25 centów za litr. Takie działania obniżają mierzone ceny w okresie obowiązywania, a po wygaśnięciu podnoszą roczny wskaźnik.

Wymowne jest to, co nie skoczyło. W szczycie włoska inflacja bazowa wynosiła 4,6%, poniżej 5,1% w strefie euro, a włoska inflacja żywności, na poziomie 11,8%, również była niższa niż w całym bloku. Wybicie było zjawiskiem energetycznym, a nie powszechnym przegrzaniem krajowej gospodarki.

2023–24: spadek równie szybki jak wzrost

To, co weszło do wskaźnika w ciągu jednego miesiąca, w ciągu jednego miesiąca z niego wypadło. W październiku 2023 roku włoska inflacja spadła z 5,6% do 1,8%, a w listopadzie i grudniu 2023 roku osiągnęła 0,6%. Istat przypisał spadek głównie efektowi statystycznemu porównania z październikiem 2022 roku. To klasyczny efekt bazy: skok sprzed roku wypadł z rocznych obliczeń.

Od października 2023 do stycznia 2025 roku Włochy w każdym miesiącu miały najniższą inflację wśród czterech dużych gospodarek, a poniżej średniej strefy euro pozostawały przez 31 kolejnych miesięcy, do kwietnia 2026 roku. W 2024 roku włoska inflacja wyniosła średnio około 1,1%, mniej niż połowę 2,4% w strefie euro.

Dlaczego szok się nie utrwalił

Skok cen energii nigdy nie zmienił się w spiralę płacowo-cenową, a jednym z powodów jest sposób ustalania wynagrodzeń we Włoszech. Od porozumienia ramowego z 2009 roku duża część włoskich negocjacji zbiorowych opiera się na prognozie inflacji HICP z wyłączeniem importowanej energii, publikowanej przez Istat jako IPCA-NEI. Szok importowanej energii z założenia pozostaje poza punktem odniesienia.

W 2022 roku ten indeks odniesienia wyniósł 6,6%, wobec prognozy 4,7% sporządzonej w czerwcu, podczas gdy pełny HICP wyniósł średnio około 8,7%. OECD stwierdziła, że Włochy odnotowały największy spadek płac realnych wśród dużych gospodarek organizacji: na początku 2024 roku płace realne wciąż były o 6,9% niższe niż przed pandemią.

Dane pasują do tej interpretacji. Włoska inflacja bazowa była niższa niż w strefie euro w 43 z 44 miesięcy od stycznia 2023 do sierpnia 2026 roku. Jest lustrzanym odbiciem Belgii, gdzie automatyczna indeksacja płac powoduje wyższą i bardziej uporczywą inflację. Włoska inflacja ma ostrzejsze skoki i szybciej wygasa.

2026: ten sam wzorzec w mniejszej skali

W 2026 roku szok energetyczny związany z konfliktem na Bliskim Wschodzie powtórzył ten kształt w miniaturze. Włoska inflacja energii wzrosła z −6,6% w lutym do 17,1% w sierpniu 2026 roku, a wskaźnik ogółem z 1,5% do 3,2%. Inflacja bazowa utrzymywała się od marca do sierpnia między 1,7% a 2,0%. Od marca rząd obniżał również akcyzę na paliwa, odnawiając tymczasową ulgę w serii krótkich przedłużeń; wyłączyło to część wzrostu cen przy dystrybutorach z indeksu.

Dlaczego nagłówek Istat nie jest liczbą na tej stronie

Włoskie media najczęściej przytaczają krajowy indeks Istat, NIC, który w sierpniu 2026 roku wynosił 3,3%. Ten serwis pokazuje indeks zharmonizowany — HICP, nazywany we Włoszech IPCA — który wynosił 3,2%. Oba stosują inne zasady:

Ponieważ HICP uwzględnia wyprzedaże sezonowe, włoskie ceny HICP zwykle spadają o około 1–2% w styczniu i lipcu, a odbijają w marcu i wrześniu. Dlatego miesiąc należy porównywać z tym samym miesiącem rok wcześniej, nigdy z poprzednim miesiącem. Roczne wskaźniki często są zbliżone, ale nie zawsze: w szczycie z października 2022 roku NIC wynosił 11,8%, a HICP 12,6%. Trzeci indeks, FOI, służy do aktualizowania czynszów. Więcej w artykule HICP a CPI.

Co to oznacza dla EBC

Rada Prezesów EBC, w której zasiada prezes Banca d’Italia, ustala jedną stopę dla wszystkich 21 członków i dąży do 2% inflacji HICP w całej strefie euro. W przypadku Włoch dopasowanie często jest luźne. W 2024 roku włoska inflacja wynosiła średnio około 1,1%, podczas gdy stopa depozytowa w pierwszej połowie roku nadal mieściła się w przedziale 3,75–4,00%. W sierpniu 2026 roku włoska inflacja bazowa wynosiła 1,7%, gdy EBC podnosił stopy przy inflacji w strefie euro na poziomie 3,2%; od 16 września 2026 roku stopa depozytowa wynosi 2,50%. Więcej w artykule Jak EBC ustala stopy procentowe i na stronie najnowszej decyzji w sprawie stóp.

W skrócie

• Włoska inflacja to historia energii na niskiej krajowej bazie: w sierpniu 2026 roku inflacja energii wynosiła 17,1%, a bazowa 1,7%.
• Gaz ma we włoskim koszyku około dwukrotnie większą wagę niż w strefie euro i wytwarzał blisko połowę włoskiej energii elektrycznej w latach 2021–22.
• Włochy osiągnęły szczyt 12,6% w październiku 2022 roku, najwyższy wśród czterech dużych gospodarek, a potem przez 16 miesięcy miały najniższy wskaźnik w tej grupie.
• Negocjacje płacowe odwołują się do inflacji bez importowanej energii — to jeden z powodów, dla których szoki wygasają, zamiast się utrwalać.
• Główny wskaźnik Istat, NIC, różni się od pokazywanego tutaj HICP; między krajami porównywalny jest HICP.
• Energię i inflację bazową należy czytać osobno: wskaźnik ogółem podąża za energią, a bazowy pokazuje, czy narasta presja krajowa.

Bieżące dane są na stronie inflacji we Włoszech, ranking w porównywarce, perspektywa rynku obligacji na stronie spreadu BTP-Bund, a szerszy obraz w artykule Jedna waluta, dwadzieścia jeden stóp inflacji.

Dane: Eurostat (HICP, wagi pozycji, statystyki energii), Istat, ARERA, OECD i EBC, najnowsze dostępne według stanu na wrzesień 2026 roku. euroflation jest niezależnym serwisem i nie jest powiązany z EBC, Eurostatem ani UE. Żadna z tych treści nie stanowi porady finansowej.