Stagflacja: co to jest i jak wygląda sytuacja w Europie

Stagflacja to słowo na określenie słabego wzrostu i wysokiej inflacji występujących jednocześnie. EBC pisze, że to pojęcie „nie ma jednej definicji”, a żaden z przeanalizowanych na potrzeby tej strony tekstów EBC i MFW nie wyznacza liczbowego progu dla inflacji, wzrostu ani bezrobocia. Ta strona nie rozstrzyga więc, czy Europa jest w stagflacji. Zestawia najnowsze dane z definicjami i z historią lat 70., a ocenę zostawia czytelnikowi.

W sierpniu 2026 r. inflacja w strefie euro wyniosła 3,2% (3,8% według szacunku wstępnego Eurostatu za wrzesień), realny PKB w drugim kwartale był o 1,2% wyższy niż rok wcześniej, a bezrobocie wyniosło 6,4%, wobec 6,3% rok wcześniej.

Co oznacza to słowo

Słowa tego użył w Izbie Gmin 17 listopada 1965 r. Iain Macleod, który w debacie o sprawach gospodarczych zgłosił poprawkę opozycji. Powiedział, że kraj ma teraz „najgorsze z obu światów”, „nie tylko inflację z jednej strony albo stagnację z drugiej, ale jedno i drugie naraz”, a później mówił o „okresie tego, co nazywam »stagflacją«” (Hansard).

Dzisiejsze instytucje opisują to podobnymi słowami, ale nie identycznie: EBC mówi o stagnującej produkcji, profil w Finance & Development (MFW) mówi o rosnącym bezrobociu, a blog MFW o powolnym wzroście.

• EBC: „»Stagflacja« nie ma jednej definicji, ale jest kojarzona ze stagnującą produkcją i utrzymującą się wysoką inflacją występującymi jednocześnie” (Biuletyn Ekonomiczny 4/2022). W tej ramce EBC sprawdzał, czy sektor prywatny (konsumenci i zawodowi prognostycy) oczekuje epizodu stagflacyjnego, posługując się trzema warunkami: oczekiwania inflacyjne wysokie lub rosnące do poziomów niezgodnych z celem stabilności cen EBC wynoszącym 2%, gospodarka, w której oczekuje się stagnacji lub recesji, oraz oczekiwanie, że jedno i drugie potrwa co najmniej dwa lata. Dla tych trzech warunków nie ustalił żadnych liczb poza celem 2% i horyzontem dwóch lat.
• MFW: profil ekonomisty Roberta Gordona w Finance & Development opisuje „stagflację” lat 70. jako „jednoczesny wzrost zarówno inflacji, jak i bezrobocia”, który podważył pogląd wynikający z krzywej Phillipsa, że wyższej inflacji towarzyszy niższe bezrobocie (MFW, 2017). Blog MFW pisze o skokach cen ropy w latach 70. i o „wysokiej inflacji oraz powolnym wzroście, które po nich nastąpiły”, „znanych jako stagflacja” (MFW, 2022).

Wymienione składniki to zatem inflacja wysoka lub rosnąca; słaba produkcja (stagnująca lub w recesji według EBC, powolny wzrost według bloga MFW) albo rosnące bezrobocie (profil MFW z 2017 r.); oraz, w sformułowaniu EBC, trwałość. Celem EBC jest inflacja na poziomie 2% w średnim okresie, a zobowiązanie do jego realizacji jest symetryczne. Żadne ze źródeł nie mówi, jak wysoka jest „wysoka” ani jak słaba jest „słaba”.

Lata 70. w liczbach

Szoki naftowe z lat 1973-74 i 1979 naznaczyły epizod lat 70., choć inflacja rosła już przed pierwszym (Biuletyn Miesięczny EBC, listopad 2000). Organizacja Arabskich Krajów Eksportujących Ropę Naftową nałożyła 19 października 1973 r. embargo naftowe na Stany Zjednoczone, a do stycznia 1974 r. cena ropy wzrosła prawie czterokrotnie, z 2,90 do 11,65 dolara za baryłkę, według historii Rezerwy Federalnej. W 1979 r., mniej więcej w czasie rewolucji irańskiej, ceny ropy znów wzrosły, a między kwietniem 1979 r. a kwietniem 1980 r. wzrosły ponad dwukrotnie (Rezerwa Federalna). W opisie tego okresu Fed pisze, że inflacja i bezrobocie stały się obie „niedopuszczalnie wysokie”, i nazywa ten czas erą „stagflacji”.

Baza danych AMECO Komisji Europejskiej podaje liczby dla pięciu dużych gospodarek:

W 1975 r. realny PKB spadł we wszystkich pięciu gospodarkach, bezrobocie było we wszystkich pięciu wyższe niż w 1974 r., a inflacja wahała się od 5,9% do 24,2%. W 1980 r. produkcja spadła w Wielkiej Brytanii i Stanach Zjednoczonych, a wzrosła w pozostałych trzech, przy inflacji od 5,4% do 21,1%. Dla 11 krajów, które w 1999 r. utworzyły strefę euro, EBC podaje średnią inflację cen konsumpcyjnych na poziomie 13,2% w 1974 r. oraz bezrobocie na poziomie 5,7% w 1979 r., co oznacza wzrost z 2,8% w 1973 r.

Indeks cen konsumpcyjnych w AMECO to indeks krajowy, stopy inflacji są obliczeniem euroflation na jego podstawie, a bezrobocie w Niemczech to szereg dla Niemiec Zachodnich. Tych liczb nie można porównywać poziom do poziomu ze zharmonizowanymi danymi HICP i danymi opartymi na definicji MOP przedstawionymi poniżej.

W 2022 r. różnice względem lat 70. wymieniły zarówno EBC, jak i blog MFW. Ramka EBC wymieniała mniejszą zależność od ropy (ale większą od gazu), słabszą formalną indeksację płac oraz strategię polityki pieniężnej wyraźniej nastawioną na zakotwiczenie oczekiwań inflacyjnych i sprowadzenie inflacji do 2% w średnim okresie. Blog MFW dodał, że ropochłonność, czyli liczba baryłek potrzebnych na milion dolarów PKB, była podczas szoku cenowego w latach 1973-74 około 3,5 razy wyższa niż w 2022 r.

Strefa euro od 2008 r., na tych samych trzech liczbach

Roczne dane Eurostatu dla strefy euro (21 krajów, obecny skład) z lat, które wyróżniają się od 2008 r.: każdy rok ze spadkiem realnego PKB (2009, 2012, 2013 i 2020), dwa lata z najwyższą inflacją (2022 i 2023) oraz ostatni pełny rok.

W tej tabeli tylko rok 2012 spełnia wszystkie trzy kryteria: inflacja powyżej celu EBC wynoszącego 2% (2,5%), spadający realny PKB (−0,9%) i rosnące bezrobocie (z 10,3% w 2011 r. do 11,6%). Kryteria są wyborem tej strony, a nie progami EBC czy MFW, i inny wybór daje inną odpowiedź. W latach 2022 i 2023 średnioroczna inflacja wyniosła 8,4% i 5,5%, realny PKB wzrósł o 3,7% i 0,4%, a bezrobocie wyniosło 6,7% i 6,5%. To, czy któryś z tych lat zasługuje na to słowo, jest oceną, której powyższe źródła nie rozstrzygają.

Trzy liczby dziś, kraj po kraju

Tabela przyjmuje dla strefy euro i jej 21 członków jeden okres dla każdej miary: inflacja w sierpniu 2026 r. (szacunki wstępne za wrzesień pozostają poza zestawieniem do pełnej publikacji 16 października), wzrost realnego PKB w drugim kwartale 2026 r. w porównaniu z tym samym kwartałem rok wcześniej oraz bezrobocie w sierpniu 2026 r. wraz ze zmianą względem sierpnia 2025 r. (wrześniowy odczyt bezrobocia w Irlandii pominięto, aby każdy kraj pokazywał ten sam miesiąc).

Licząc jedno kryterium naraz, w sierpniu 19 z 21 krajów miało inflację powyżej 2% celu EBC, jeden kraj był na poziomie 2,0%, a jeden poniżej. Realny PKB był wyższy niż rok wcześniej w 20 krajach, a niższy w jednym, w Irlandii (−0,4%). Bezrobocie było wyższe niż rok wcześniej w 10 krajach, niezmienione w jednym i niższe w 10. Tabela pozwala sprawdzić każdą kombinację uznawaną za istotną.

Jak czytać kolumny:

• Inflacja to roczna stopa HICP; ranking krajów wymienia każdy kraj. Wrześniowy szacunek wstępny dla strefy euro (3,8%) to wczesne oszacowanie Eurostatu, a pełna publikacja za wrzesień ma się ukazać 16 października 2026 r. Inflacja bazowa a inflacja ogółem pokazuje, jaka część tej stopy to energia.
• Realny PKB to szereg wolumenowy Eurostatu (wolumeny łańcuchowe, zmiana wobec tego samego kwartału poprzedniego roku, dane wyrównane sezonowo i kalendarzowo). Według stanu na 12 października 2026 r. Eurostat oznaczył jako wstępne dziewięć z 21 danych krajowych (Belgia, Bułgaria, Niemcy, Grecja, Hiszpania, Chorwacja, Luksemburg, Holandia i Portugalia). PKB Irlandii waha się wraz z działalnością firm wielonarodowych: tamtejszy urząd statystyczny publikuje miary takie jak Modified Final Domestic Demand (zmodyfikowany końcowy popyt krajowy) i Modified Total Domestic Demand (zmodyfikowany całkowity popyt krajowy), które, jak sam pisze, „usuwają zniekształcający wpływ globalizacji na PKB” (CSO), a według danych serwisu (Eurostat) irlandzki PKB w pierwszym kwartale 2026 r. był o 13,4% niższy niż rok wcześniej.
• Bezrobocie opiera się na definicji Międzynarodowej Organizacji Pracy (MOP): to osoby w wieku od 15 do 74 lat bez pracy, które szukały jej w ciągu ostatnich czterech tygodni i mogłyby podjąć ją w ciągu dwóch tygodni, jako odsetek siły roboczej. Główny szereg Eurostatu jest wyrównany sezonowo, z tym że dla Niemiec i Holandii Eurostat publikuje zamiast tego dane trendu, a dla Finlandii dane trendu są głównym wskaźnikiem. Tabela używa dla każdego kraju szeregu, który Eurostat klasyfikuje jako wyrównany sezonowo (dla Niemiec i Holandii są to dane trendu); dla Finlandii tabela pokazuje wyrównane sezonowo 9,9% wobec 10,1% rok wcześniej, podczas gdy szereg trendu wskazuje 10,3% wobec 9,9%. Bezrobocie nie jest porównywalne z bezrobociem rejestrowanym.

Co EBC i MFW powiedziały w kwietniu 2026 r.

Christine Lagarde, prezes EBC, została dwukrotnie zapytana o stagflację na konferencji prasowej 30 kwietnia 2026 r. Jej pierwsza odpowiedź: „uważamy, że dość modne jest mówienie o stagflacji... uważamy, że lepiej odstawić to do lat 70. ... Dlatego nie stosujemy stagflacji, tego efektownego terminu, do okoliczności, w których jesteśmy, bo naprawdę uważamy, że kojarzy się ona z sytuacją z lat 70.” (zapis EBC). Według niej w latach 70. występowały uporczywa inflacja, bardzo wysokie bezrobocie i ramy polityki pieniężnej i fiskalnej, „które nie miały nic wspólnego z tym, co mamy w tej chwili”.

Dyrektor ds. badań MFW został zapytany 14 kwietnia 2026 r. o wnioski z lat 70. „aby uniknąć jakiejkolwiek ewentualnej stagflacji”. Sam nie użył tego słowa. Powiedział, że nawet gdyby konflikt zakończył się tego dnia, szok „jest porównywalny z szokiem cen ropy z 1974 r.” pod względem ilości ropy wycofanej z rynku, że światowa gospodarka jest dziś „znacznie mniej zależna od ropy niż wtedy” oraz że „lekcja z tamtego okresu jest taka, że nie chcesz dopuścić, aby szok energetyczny zamienił się w utrzymujący się problem inflacyjny” (MFW).

To są własne wypowiedzi tych instytucji. Ta strona nie staje po żadnej ze stron.

Jak samemu korzystać z liczb

• Najpierw wybrać kryteria. Najprostsze to inflacja względem celu EBC wynoszącego 2%, wzrost względem zera, bezrobocie względem roku wcześniej. Źródła nie podają żadnego z tych progów, a inny wybór zmienia odpowiedź.
• Patrzeć na czas trwania. Ramka EBC z 2022 r. wymagała okresu co najmniej dwóch lat, a nie jednego kwartału. Strony o strefie euro pokazują każdy szereg w czasie: inflacja, wzrost PKB i bezrobocie.
• Zwracać uwagę na to, co napędza inflację. Skok cen energii podnosi stopę ogółem bardziej niż bazową, a obie mogą opowiadać różne historie.
• Pamiętać o rewizjach. Szacunki PKB są korygowane w miarę napływu nowych danych, a Eurostat publikuje analizy rewizji.

W skrócie

• Stagflacja nie ma jednej uzgodnionej definicji, a przeanalizowane teksty EBC i MFW nie podają liczbowego progu. EBC wiąże ją ze stagnującą produkcją i utrzymującą się wysoką inflacją; publikacje MFW opisują epizod z lat 70. jako inflację z rosnącym bezrobociem (profil w Finance & Development z 2017 r.) lub z powolnym wzrostem (blog z 2022 r.).
• W 1975 r. realny PKB spadł jednocześnie w pięciu dużych gospodarkach, a inflacja wahała się od 5,9% do 24,2%.
• W sierpniu 2026 r. inflacja w strefie euro wyniosła 3,2%, wzrost realnego PKB w 2. kwartale 1,2%, a bezrobocie 6,4%, przy dużych różnicach między krajami.
• 30 kwietnia 2026 r. prezes EBC powiedziała, że EBC nie stosuje tego słowa do ówczesnych okoliczności. Ta strona nie wyciąga własnego wniosku.

Źródło: Eurostat (HICP prc_hicp_minr i prc_hicp_ainr, realny PKB namq_10_gdp i nama_10_gdp, bezrobocie une_rt_m i une_rt_a; strefa euro EA21 i 21 państw członkowskich, dane pobrane 12 października 2026 r.); baza danych AMECO Komisji Europejskiej; eseje Federal Reserve History; Biuletyn Ekonomiczny EBC 4/2022, Biuletyn Miesięczny EBC z listopada 2000 r., konferencja prasowa EBC z 30 kwietnia 2026 r. oraz przegląd strategii z 30 czerwca 2025 r.; MFW Finance & Development (czerwiec 2017), blog MFW (5 maja 2022 r.) oraz konferencja prasowa dotycząca Perspektyw gospodarczych świata (14 kwietnia 2026 r.); Hansard parlamentu Wielkiej Brytanii; Central Statistics Office Irlandii. euroflation jest niezależnym serwisem monitorującym dane i nie jest powiązany z EBC, Eurostatem, MFW ani Unią Europejską. Żadna treść w tym serwisie nie stanowi porady finansowej.