Għaliex l-inflazzjoni Ungeriża tvarja daqshekk — u x’jaħbi r-rata ewlenija

L-Ungerija tinsab fl-Unjoni Ewropea iżda mhux fiż-żona tal-euro. Għandha l-munita tagħha, il-forint, u l-bank ċentrali tagħha, il-Magyar Nemzeti Bank (MNB), li jistabbilixxi r-rati tal-imgħax Ungeriżi u jimmira għal inflazzjoni ta’ 3%, bi żieda jew tnaqqis ta’ punt wieħed, fuq l-indiċi nazzjonali tal-prezzijiet għall-konsumatur. Id-deċiżjonijiet tal-BĊE ma japplikawx.

Dak li jiddistingwi lill-Ungerija huwa kemm imxiet ir-rata ewlenija tagħha u kemm il-politika sawret dik it-triq. It-tariffi tal-enerġija, il-limiti fuq il-fjuwil u l-ikel u l-limiti fuq il-marġni mbuttaw iċ-ċifra ’l fuq u ’l isfel. Is-servizzi, ipprezzati skont pagi li qed jogħlew malajr, iċċaqalqu ferm inqas, u għalhekk ir-rata ewlenija u l-pressjoni sottostanti spiss jirrakkontaw stejjer differenti. F’Awwissu 2026 ir-rata ewlenija kienet 1.8%, taħt it-3.2% taż-żona tal-euro, waqt li l-inflazzjoni tas-servizzi baqgħet 5.5%.

Mill-ogħla quċċata fl-UE

L-inflazzjoni Ungeriża kienet għolja saħansitra qabel ix-xokk tal-enerġija. Skont il-kejl armonizzat tal-UE (HICP), l-inflazzjoni kellha medja ta’ 3.4% kemm fl-2019 kif ukoll fl-2020, kontra madwar 1% jew inqas fiż-żona tal-euro. Imbagħad telgħet: 7.4% f’Diċembru 2021, 18.6% f’Awwissu 2022, 25.0% f’Diċembru 2022 u quċċata ta’ 26.2% f’Jannar 2023. Dik kienet l-ogħla rata ta’ xahar fost il-membri kollha tal-UE fl-2022–23, u l-ogħla ċifra Ungeriża f’sensiela li tmur lura għall-1997. Iż-żona tal-euro kienet diġà laħqet il-quċċata tagħha ta’ 10.7% tliet xhur qabel.

L-inflazzjoni baqgħet b’żewġ ċifri għal 17-il xahar, minn Mejju 2022 sa Settembru 2023, u għall-2023 kollu Eurostat tpoġġi lill-Ungerija f’17.0%, l-ogħla rata annwali fl-UE. Fil-ħames snin sa Awwissu 2026, il-prezzijiet fl-Ungerija żdiedu madwar darbtejn aktar minn dawk fiż-żona tal-euro.

Limiti tal-prezzijiet: iżommu l-indiċi baxx, imbagħad iħalluh jaqbeż

Il-limiti fuq l-enerġija u l-fjuwil ma neħħewx l-inflazzjoni. Iddeċidew meta tidher.

• Enerġija tad-djar. Il-prezzijiet tal-elettriku u tal-gass għad-djar huma stabbiliti bir-regolament. Mill-1 ta’ Awwissu 2022 il-prezz regolat applika biss sa volum annwali, u kull konsum ’il fuq minnu sewa aktar. L-inflazzjoni tal-enerġija qabżet minn 8.9% f’Lulju 2022 għal 27.3% f’Awwissu, u l-livell ġenerali tal-prezzijiet żdied 3.7% f’dak ix-xahar biss, l-akbar żieda ta’ xahar mill-inqas mill-2019.
• Fjuwil. Limitu ta’ HUF 480 għal kull litru fuq il-petrol u d-diżil dam mill-15 ta’ Novembru 2021 sakemm tneħħa wara nuqqas ta’ fjuwil fis-6 ta’ Diċembru 2022. L-inflazzjoni tal-enerġija marret minn 27.1% f’Novembru 2022 għal 38.7% f’Diċembru u 44.0% f’Jannar 2023.
• Ikel. Mill-1 ta’ Frar 2022 sal-31 ta’ Lulju 2023, il-prezzijiet ta’ għadd żgħir ta’ prodotti bażiċi bħaz-zokkor, id-dqiq, iż-żejt u l-ħalib ġew iffriżati fil-livelli ta’ Ottubru 2021, u promozzjonijiet obbligatorji damu minn Ġunju 2023 sa Ġunju 2024. Il-lista kienet dejqa: l-inflazzjoni tal-ikel (inklużi l-alkoħol u t-tabakk) xorta laħqet 37.7% fi Frar 2023.

L-istess passi mbagħad ħadmu bil-maqlub. Sena wara kull qabża, l-effett bażi ġibed ir-rata annwali ’l isfel: l-inflazzjoni tal-enerġija niżlet għal -11.7% f’Jannar 2024, u r-rata ewlenija waqgħet minn 26.2% għal 3.6% fi ftit aktar minn sena.

Il-forint u rata bażi ta’ 13%

Munita aktar dgħajfa tgħolli l-prezz bil-forint ta’ dak kollu li timporta l-Ungerija. Fl-2021 euro kien jiswa medja ta’ madwar 358 forint; fit-13 ta’ Ottubru 2022, l-aktar punt baxx tal-waqgħa tal-forint fl-2022, kien jiswa 430.65. L-MNB żamm ir-rata bażi tiegħu għal 13% minn Settembru 2022 sa Ottubru 2023, u f’Ottubru 2022 wiegħed li jkopri direttament il-ħtiġijiet ta’ valuta barranija għall-importazzjoni tal-enerġija.

Minn dakinhar il-munita ħadmet fid-direzzjoni l-oħra. Il-forint issaħħaħ b’mod ċar fir-rebbiegħa tal-2026, u skont l-MNB dan għen biex tonqos l-inflazzjoni tal-ikel u tal-prodotti.

It-tieni mewġa ta’ kontrolli: limiti fuq il-marġni

Mis-17 ta’ Marzu 2025, bejjiegħa kbar tal-ikel ma setgħux jitolbu marġni ogħla mill-medja tagħhom ta’ Jannar 2025 fuq lista ta’ kategoriji bażiċi, u oriġinarjament mhux aktar minn 10%. Minn dak iż-żmien il-lista kibret għal aktar minn 40 kategorija, u limitu simili kopra prodotti tad-drogerija mid-19 ta’ Mejju 2025. F’Mejju 2026 iż-żewġ limiti ddaħħlu fl-Att dwar il-Kummerċ mingħajr data tat-tmiem. L-MNB jistma l-effett ta’ darba tagħhom fuq il-prezzijiet fil-bidu għal madwar 1.4 punti perċentwali, u jqis li madwar kwart minn dak l-effett jerġa’ lura jekk jitneħħew.

Fl-2026 Eurostat iqis madwar wieħed minn ħamsa tal-basket tal-konsumatur Ungeriż bħala prezzijiet amministrati, jiġifieri stabbiliti jew milquta minn deċiżjonijiet tal-gvern, minn madwar wieħed minn disgħa fl-2025, l-aktar minħabba l-limiti fuq l-ikel u l-prodotti tad-drogerija.

Provvista żejda ta’ ħalib u majjal fl-UE, li skont l-MNB naqqset sew il-prezzijiet tal-produtturi, żiedet il-pressjoni ’l isfel fuq l-ikel. L-ikel, l-alkoħol u t-tabakk jiffurmaw aktar minn kwart tal-basket Ungeriż, u għalhekk meta jonqsu, issegwihom ir-rata ewlenija.

2026: rata ewlenija baxxa, inflazzjoni bażika għolja

F’Awwissu 2026:

Ir-rata ewlenija tal-Ungerija kienet fis-26 post minn 30 ekonomija Ewropea; ir-rata bażika tagħha kienet fis-6 post. L-inflazzjoni tal-ikel kienet l-aktar baxxa f’sensiela li tmur lura għall-2001. U r-rata ewlenija baxxa hija riċenti: l-Ungerija ilha taħt ir-rata taż-żona tal-euro biss minn Frar 2026, seba’ xhur minn 92 minn Jannar 2019.

L-enerġija hija l-akbar differenza. Wara l-qabża fil-prezz taż-żejt fir-rebbiegħa tal-2026, l-inflazzjoni tal-enerġija fiż-żona tal-euro telgħet minn -3.1% fi Frar għal 14.3% f’Awwissu. Dik tal-Ungerija baqgħet bejn -0.1% u 3.0% minn Marzu sa Awwissu, megħjuna minn tariffi regolati għad-djar, prezz protett tal-fjuwil mill-10 ta’ Marzu 2026 (imneħħi b’liġi mgħoddija fit-23 ta’ Ġunju 2026) u sisa aktar baxxa fuq il-fjuwil. L-ebda stima uffiċjali ma tgħid kemm mid-distakk jispjega kull wieħed minn dawn.

Għaliex is-servizzi jibqgħu għoljin

L-inflazzjoni tas-servizzi kellha medja ta’ 8.6% fl-2024 u 7.5% fl-2025, madwar darbtejn ir-rata taż-żona tal-euro, u b’5.5% f’Awwissu 2026 kienet għadha t-8 l-ogħla fost 30 ekonomija Ewropea.

Il-mutur huwa l-pagi. Il-paga minima żdiedet 9% fl-2025 u 11% fl-2026, u l-MNB jiddeskrivi t-tkabbir tal-pagi Ungeriżi bħala l-ogħla fir-reġjun. Iwissi li tkabbir fil-pagi li jibqa’ f’livell għoli jista’ jgħolli l-inflazzjoni f’servizzi li jiddependu ħafna fuq ix-xogħol.

It-tariffi bankarji u tat-telekomunikazzjoni jagħtu spinta oħra. Skont rapporti fil-midja Ungeriża, iffriżar volontarju tat-tariffi dam sal-aħħar ta’ Ġunju 2026, u l-MNB rabat żieda fix-xahar fil-prezzijiet tas-servizzi f’Lulju 2026 ma’ prezzijiet ġodda f’dawn iż-żewġ setturi.

Żewġ rati tal-inflazzjoni Ungeriżi

L-aħbarijiet Ungeriżi jikkwotaw ċifra oħra. L-uffiċċju tal-istatistika KSH jippubblika żewġ indiċijiet fl-istess stqarrija ta’ kull xahar:

Is-CPI huwa dak li tikkwota l-midja Ungeriża u dak li għalih japplika l-mira ta’ 3% tal-MNB. L-HICP huwa l-kejl armonizzat tal-UE li juża dan is-sit għal kull pajjiż. Il-piżijiet tiegħu jinkludu l-infiq ta’ viżitaturi barranin, u jirreġistra tibdil fit-tariffi regolati fix-xahar li japplika aktar milli meta jasal fil-kontijiet. It-tnejn normalment ikunu qrib iżda jistgħu jitbiegħdu: f’Awwissu 2022, ix-xahar tal-bidla fl-enerġija tad-djar, is-CPI kien 15.6% u l-HICP 18.6%. Aktar dwar id-differenza f’HICP kontra CPI.

Kif taqra ċ-ċifra Ungeriża f’dan is-sit

• Ara l-inflazzjoni bażika u s-servizzi, mhux ir-rata ewlenija. L-ikel u l-enerġija fl-Ungerija jimxu ma’ deċiżjonijiet ta’ politika u effetti bażi; is-servizzi juru l-pressjoni sottostanti.
• Stenna passi meta jinbidlu l-limiti. It-tmiem tal-limitu tal-fjuwil f’Diċembru 2022 għolla sew l-inflazzjoni tal-enerġija; l-MNB jistma li madwar kwart tal-effett tal-limiti fuq il-marġni jerġa’ lura jekk jitneħħew.
• Qabbel ma’ pajjiżi barra l-euro bħar-Rumanija, il-Polonja u ċ-Ċekja.
• L-MNB, mhux il-BĊE, jistabbilixxi r-rati Ungeriżi. Wara d-deċiżjoni ta’ Awwissu 2026, ir-rata bażi tiegħu kienet 5.50%.

Iċ-ċifri diretti jinsabu fil-paġna tal-inflazzjoni tal-Ungerija u l-klassifika sħiħa fil-paġna tat-tqabbil. Qari relatat: il-mudell ta’ limiti u rilaxx fir-Rumanija, il-quċċata l-oħra tal-2022 fil-Baltiku, qasma simili bejn l-ikel u s-servizzi fis-Slovakkja, u x’tkejjel is-sensiela tal-ikel f’Inflazzjoni tal-ikel kontra inflazzjoni ewlenija.

Fil-qosor

• L-Ungerija kellha l-ogħla quċċata tal-inflazzjoni fl-UE, 26.2% f’Jannar 2023, u l-ogħla rata annwali fl-2023, 17.0%.
• Il-limiti fuq il-prezzijiet tal-enerġija u l-fjuwil żammew l-indiċi baxx fl-2022 u mbagħad ħallew iż-żieda tidher f’passi; il-limiti fuq il-marġni tal-ikel u tal-prodotti tad-drogerija ilhom fis-seħħ mill-2025 u issa jinsabu fil-liġi.
• Is-servizzi u l-inflazzjoni bażika jibqgħu għoljin (5.5% u 3.8% f’Awwissu 2026) anki b’rata ewlenija ta’ 1.8%.
• L-aħbarijiet Ungeriżi jikkwotaw is-CPI tal-KSH (1.3% f’Awwissu 2026), mhux l-HICP użat hawn.

Ċifri: Eurostat (rati annwali tal-HICP, piżijiet tal-oġġetti u kompożizzjoni tal-prezzijiet amministrati), l-Uffiċċju Ċentrali tal-Istatistika Ungeriż (KSH, indiċi tal-prezzijiet għall-konsumatur), il-Magyar Nemzeti Bank (rata bażi, Rapport dwar l-Inflazzjoni ta’ Ġunju 2026) u l-BĊE (rati ta’ referenza tal-euro), l-aħħar disponibbli sa Awwissu 2026. euroflation huwa tracker indipendenti u mhuwiex affiljat mal-BĊE, Eurostat, l-MNB jew l-UE. Xejn hawn mhu parir finanzjarju.