Η Κροατία μετά το ευρώ: τι συνέβη πραγματικά στις τιμές

Την 1η Ιανουαρίου 2023 η Κροατία έγινε το εικοστό μέλος της ζώνης του ευρώ, αποσύροντας την κούνα έπειτα από ένα τέταρτο του αιώνα. Ήταν η πρώτη διεύρυνση μετά τη Λιθουανία το 2015 και ήρθε στη χειρότερη δυνατή στιγμή για την κοινή γνώμη: στο μέσο του μεγαλύτερου πληθωριστικού κύματος που είχε γνωρίσει η Ευρώπη σε μια γενιά. Κάθε αύξηση τιμών εκείνη τη χρονιά είχε δύο υπόπτους — τον πληθωρισμό που βίωνε όλη η Ευρώπη και το νέο νόμισμα. Ο διαχωρισμός τους είναι ακριβώς ο λόγος ύπαρξης των εναρμονισμένων στοιχείων.

Η επίδραση της μετάβασης ήταν πραγματική, αλλά μικρή

Κάθε μετάβαση στο ευρώ προκαλεί κάποια διολίσθηση των τιμών: το κόστος αλλαγής τιμοκαταλόγων μετακυλίεται, τα ψυχολογικά όρια τιμών επανακαθορίζονται προς τα πάνω και οι υπηρεσίες που αλλάζουν σπάνια τιμές αξιοποιούν τη στιγμή για να καλύψουν το χαμένο έδαφος. Οι μελέτες προηγούμενων μεταβάσεων εντόπισαν σταθερά μια εφάπαξ επίδραση μετρημένη σε δέκατα της ποσοστιαίας μονάδας — αισθητή σε καφετέριες και κομμωτήρια, αόρατη στα ενοίκια και την ενέργεια. Η Κροατία ακολούθησε το πρότυπο: η διπλή αναγραφή τιμών, υποχρεωτική πριν και μετά την αλλαγή, και η δημόσια πίεση περιόρισαν τη διολίσθηση. Οι πραγματικά μεγάλες αυξήσεις του 2023 προήλθαν, αντίθετα, από το ίδιο ενεργειακό και διατροφικό σοκ που έπληξε κάθε γειτονική χώρα που διατηρούσε ακόμη δικό της νόμισμα.

Γιατί ο κροατικός πληθωρισμός παραμένει πάνω από τον μέσο όρο της ζώνης του ευρώ

Ο πληθωρισμός της Κροατίας τείνει να βρίσκεται πάνω από τον μέσο όρο της ζώνης του ευρώ μετά την ένταξη, και οι λόγοι είναι διαρθρωτικοί, όχι νομισματικοί. Είναι μια οικονομία σύγκλισης: οι μισθοί και η παραγωγικότητα συγκλίνουν προς τον μέσο όρο της ζώνης του ευρώ και οι τιμές των υπηρεσιών ακολουθούν — η ίδια δυναμική Balassa–Samuelson που παρατηρείται στις χώρες της Βαλτικής. Είναι επίσης μια έντονα τουριστική οικονομία: η ζήτηση των επισκεπτών στον κλάδο της φιλοξενίας ωθεί προς τα πάνω ακριβώς τις τιμές εστιατορίων, καταλυμάτων και υπηρεσιών που πληρώνουν και οι ντόπιοι, με την πίεση να συγκεντρώνεται στις θερινές μετρήσεις του ΕνΔΤΚ.

Τι άλλαξε το ευρώ στον δανεισμό

Η λιγότερο θορυβώδης αλλά μεγαλύτερη επίδραση της ένταξης ήταν χρηματοπιστωτική. Τα κροατικά νοικοκυριά και οι επιχειρήσεις δανείζονταν επί χρόνια με όρους συνδεδεμένους με το ευρώ — η κούνα ήταν για δεκαετίες στενά ελεγχόμενη έναντι του ευρώ —, οπότε η ένταξη αφαίρεσε έναν συναλλαγματικό κίνδυνο που είχε ήδη ενσωματωθεί παντού. Τα κροατικά κρατικά ομόλογα διαπραγματεύονται πλέον ως χρέος της ζώνης του ευρώ, η πολιτική της ΕΚΤ περνά απευθείας στα τοπικά επιτόκια δανεισμού και η αγορά στεγαστικών δανείων τιμολογείται με βάση δείκτες αναφοράς του ευρώ χωρίς ασφάλιστρο συναλλαγματικού κινδύνου.

Το ερώτημα του επιπέδου τιμών διαφέρει από το ερώτημα του πληθωρισμού

«Όλα ακριβύνανε με το ευρώ» συγχέει δύο πράγματα. Το επίπεδο τιμών της Κροατίας — πόσο κοστίζει ένα καλάθι σε σύγκριση με τη Γερμανία — αυξάνεται εδώ και χρόνια και θα συνεχίσει να αυξάνεται όσο συγκλίνουν τα εισοδήματα· έτσι μοιάζει η ένταξη σε μια λέσχη πλούσιου νομίσματος όταν μια χώρα είναι φτωχότερη από τον μέσο όρο της. Ο ρυθμός πληθωρισμού — η ταχύτητα της μεταβολής — είναι αυτό που παρακολουθεί ο ΕνΔΤΚ σε αυτόν τον ιστότοπο, υπολογισμένος με τον ίδιο ορισμό όπως για κάθε άλλο μέλος. Αυτό ακριβώς καθιστά δίκαιη τη σύγκριση με τον μέσο όρο της ζώνης του ευρώ.

Πώς να διαβάζετε εδώ τα στοιχεία της Κροατίας

Η σελίδα της Κροατίας εμφανίζει τον εναρμονισμένο πληθωρισμό δίπλα στον μέσο όρο της ζώνης του ευρώ. Τρεις συνήθειες βοηθούν: εξετάζετε τους θερινούς μήνες γνωρίζοντας ότι ο τουρισμός συγκεντρώνει τότε τις πιέσεις στις τιμές· διαβάζετε τη διαφορά από τον μέσο όρο της ζώνης κυρίως ως ιστορία σύγκλισης, όχι νομίσματος· και όταν εμφανίζεται μια αιχμή, ελέγχετε αν την εξηγούν η ενέργεια και τα τρόφιμα — αυτές οι κατηγορίες κινούν όλη την Ευρώπη μαζί, με ή χωρίς ευρώ.