Οι αποδόσεις των 10ετών κρατικών ομολόγων — και γιατί διαφέρουν μέσα στη ζώνη του ευρώ

Όταν ένα κράτος χρειάζεται περισσότερα χρήματα από όσα εισπράττει μέσω φόρων, εκδίδει ομόλογα — μια υπόσχεση ότι θα επιστρέψει το κεφάλαιο, με τόκο, σε προκαθορισμένη ημερομηνία. Η απόδοση του 10ετούς κρατικού ομολόγου είναι η ετήσια απόδοση που απαιτεί σήμερα ένας επενδυτής για να δανείσει το συγκεκριμένο κράτος για δέκα χρόνια. Είναι το πιο προσεκτικά παρακολουθούμενο μέγεθος του δημόσιου χρέους: αρκετά μακροπρόθεσμο ώστε να αποτυπώνει ουσιαστική κρίση για το μέλλον και αρκετά ρευστό ώστε να τιμολογείται συνεχώς.

Η απόδοση είναι μια τιμή που διαβάζεται ανάποδα

Ένα ομόλογο καταβάλλει σταθερά ποσά, επομένως η απόδοσή του κινείται αντίθετα από την τιμή του. Όταν οι επενδυτές επιζητούν τα ομόλογα μιας χώρας, ανεβάζουν την τιμή τους και η απόδοση πέφτει· όταν διστάζουν, η τιμή υποχωρεί και η απόδοση αυξάνεται. Γι' αυτό μια αυξανόμενη 10ετής απόδοση σημαίνει ότι η αγορά ζητά μεγαλύτερη αποζημίωση — για τον αναμενόμενο πληθωρισμό, για τον επιτοκιακό κίνδυνο ή για αμφιβολίες σχετικά με τον ίδιο τον δανειολήπτη.

Τι περιλαμβάνει μια 10ετής απόδοση

Τρία επίπεδα συνθέτουν τον αριθμό. Η βάση είναι η αναμενόμενη πορεία των επιτοκίων της κεντρικής τράπεζας στη διάρκεια της δεκαετίας — αν αναμένεται ότι η ΕΚΤ θα διατηρήσει υψηλά τα επιτόκια, όλες οι αποδόσεις στη ζώνη του ευρώ ανεβαίνουν. Πάνω σε αυτήν προστίθεται ένα ασφάλιστρο διάρκειας: η επιπλέον αποζημίωση για τη δέσμευση χρημάτων επί δέκα χρόνια αντί της διαδοχικής βραχυπρόθεσμης επανεπένδυσής τους. Το τελευταίο επίπεδο είναι ο πιστωτικός κίνδυνος και ο κίνδυνος ρευστότητας: πόσο βέβαιη είναι η αποπληρωμή και πόσο εύκολα μπορεί να πωληθεί το ομόλογο. Μόνο αυτό το τελευταίο επίπεδο διαφέρει ουσιαστικά μεταξύ των χωρών της ζώνης του ευρώ — και ακριβώς γι' αυτό η σύγκρισή τους έχει ενδιαφέρον.

Γιατί το γερμανικό Bund είναι το σημείο αναφοράς

Το 10ετές γερμανικό ομόλογο — το Bund — διαθέτει τη βαθύτερη αγορά της ζώνης του ευρώ και το ισχυρότερο ιστορικό αποπληρωμής, γι' αυτό οι επενδυτές το αντιμετωπίζουν ως το πλησιέστερο σε περιουσιακό στοιχείο χωρίς κίνδυνο σε ευρώ. Η απόδοση κάθε άλλου κράτους του ευρώ τιμολογείται σε σχέση με αυτό. Η διαφορά είναι το spread έναντι του Bund: η Αυστρία μπορεί να πληρώνει μερικά δέκατα της ποσοστιαίας μονάδας περισσότερο από τη Γερμανία, ενώ μια χώρα με δημοσιονομικά προβλήματα μπορεί να πληρώνει αρκετές ολόκληρες μονάδες επιπλέον. Το ενιαίο νόμισμα εξαλείφει τον συναλλαγματικό κίνδυνο μεταξύ τους· το spread είναι αυτό που απομένει — η διαρκής ετυμηγορία της αγοράς για κάθε δημόσιο ταμείο.

Τι κινεί το spread

Τα spread διευρύνονται όταν τα ελλείμματα και το χρέος αυξάνονται ταχύτερα από ό,τι είχε υποσχεθεί μια κυβέρνηση, όταν οι κυβερνήσεις κλονίζονται ή όταν οι επενδυτές αποφεύγουν γενικά τον κίνδυνο — και συμπιέζονται όταν οι προϋπολογισμοί εξυγιαίνονται ή η ΕΚΤ δείχνει ότι δεν θα ανεχθεί άτακτες κινήσεις. Με όρους αγοράς, η κρίση του ευρώ το 2010–2012 ήταν κρίση των spread: το ίδιο ομόλογο που το 2007 απέδιδε όσο το γερμανικό ξαφνικά τιμολογήθηκε ως εντελώς διαφορετικός κίνδυνος. Αυτή η μνήμη εξηγεί γιατί οι αναλυτές εξακολουθούν να διαβάζουν τα spread ως το θερμόμετρο της ζώνης του ευρώ.

Γιατί έχει σημασία πέρα από την αγορά ομολόγων

Η 10ετής απόδοση είναι η άγκυρα για την τιμή του μακροπρόθεσμου χρήματος σε κάθε χώρα. Τα επιτόκια στεγαστικών δανείων με μακρά περίοδο σταθερού επιτοκίου, ο εταιρικός δανεισμός, οι αποδόσεις των συνταξιοδοτικών ταμείων και οι μελλοντικές δαπάνες τόκων του ίδιου του κράτους συνδέονται μαζί της. Μια κυβέρνηση που αναχρηματοδοτεί παλαιό χρέος με απόδοση δύο μονάδες υψηλότερη πληρώνει αισθητά περισσότερα κάθε χρόνο — χρήματα που ανταγωνίζονται όλες τις άλλες δαπάνες του προϋπολογισμού. Όταν οι σχολιαστές λένε ότι οι συνθήκες χρηματοδότησης έχουν γίνει αυστηρότερες, κυρίως αυτόν τον αριθμό εννοούν.

Πώς να διαβάζετε τις αποδόσεις σε αυτόν τον ιστότοπο

Κάθε σελίδα χώρας της ζώνης του ευρώ εμφανίζει την 10ετή απόδοση από εναρμονισμένα στοιχεία της ΕΚΤ, ενημερωμένη με κάθε νέα μηνιαία παρατήρηση, μαζί με τον πληθωρισμό και το περιβάλλον επιτοκίων της ίδιας χώρας. Τρεις συνήθειες διατηρούν την ανάγνωση ειλικρινή: συγκρίνετε μια χώρα με το Bund, όχι με το μηδέν· παρακολουθείτε την κατεύθυνση του spread και όχι το επίπεδο της απόδοσης· και θυμάστε ότι οι αποδόσεις τιμολογούν προσδοκίες — κινούνται με βάση αυτό που πιστεύουν οι αγορές ότι θα συμβεί, συχνά πολύ πριν ενεργήσει η ΕΚΤ.