Dlaczego polska inflacja zmienia się skokami, a usługi nie pozwalają jej spaść

W sierpniu 2026 r. zharmonizowana inflacja w Polsce wynosiła 3,5%, wobec 3,2% w strefie euro, co dawało 12. najwyższy wynik wśród 30 europejskich gospodarek w rankingu. We wskaźniku ogólnym różnica była niewielka, w usługach już wyraźna: 6,0% w Polsce wobec 3,0% w strefie euro.

Polska należy do Unii Europejskiej, ale nie do strefy euro. Ma własną walutę, złotego, o w pełni płynnym kursie, a stopy procentowe ustala nie EBC, lecz Rada Polityki Pieniężnej Narodowego Banku Polskiego (NBP). Trzy siły napędzające polską inflację mają źródło w Warszawie, a nie we Frankfurcie: duży udział cen energii regulowanych przez państwo, własny bank centralny i własna waluta oraz płace, które szybko nadrabiają dystans do strefy euro. Razem wyjaśniają, dlaczego polski wskaźnik wygląda zupełnie inaczej niż wskaźnik strefy euro.

Jedną rzecz warto mieć w pamięci przez cały tekst. Cel inflacyjny NBP to 2,5% z pasmem odchyleń ±1 pkt proc. i odnosi się on do krajowego wskaźnika cen towarów i usług konsumpcyjnych (CPI) publikowanego przez Główny Urząd Statystyczny (GUS), a nie do wskaźnika zharmonizowanego, który pokazuje ta strona.

Szczyt wyższy i późniejszy

Polska startowała z innego poziomu. Jej zharmonizowana inflacja była wyższa niż w strefie euro w 90 z 92 miesięcy od stycznia 2019 r. do sierpnia 2026 r. W 2020 roku, gdy średnia inflacja w strefie euro była bliska zera, w Polsce wynosiła średnio około 3,6%.

Potem przyszedł szok energetyczny. Inflacja w strefie euro osiągnęła szczyt 10,7% w październiku 2022 r. Polski szczyt w tym epizodzie nastąpił cztery miesiące później i był znacznie wyższy: 17,2% w lutym 2023 r., o 8,6 pkt proc. więcej niż w strefie euro w tym samym miesiącu.

Z połączenia kolejnych grudniowych odczytów rok do roku wynika, że ceny konsumpcyjne w Polsce wzrosły między grudniem 2019 r. a grudniem 2025 r. o mniej więcej 46%, wobec około 23% w strefie euro, czyli mniej więcej dwukrotnie więcej.

Inflacja z warszawskich decyzji: obniżki podatków, zamrożenia i ich wygaszanie

Od 2022 roku polska inflacja zmienia się skokowo, w znanych z góry terminach, bo rząd kilkakrotnie zmieniał podatki i ceny regulowane.

• 2022: obniżki podatków. Tarcza Antyinflacyjna obniżyła na przełomie 2021 i 2022 roku akcyzę na paliwa oraz VAT na prąd, gaz i ciepło. Od 1 lutego 2022 r. obniżyła też VAT na paliwa silnikowe do 8%, a na podstawową żywność do 0%. W lutym wskaźnik ogólny nie zmienił się w porównaniu z poprzednim miesiącem. Komisja Europejska szacuje, że przy stałych stawkach podatków inflacja HICP w Polsce wyniosłaby w 2022 roku 16,1%, a nie 13,2%, czyli obniżki podatków zbiły średnioroczną inflację o około 3 pkt proc.
• Styczeń 2023: od obniżek podatków do zamrożeń. VAT na paliwa, prąd, gaz i ciepło wrócił do 23%, a w zamian ceny prądu dla gospodarstw domowych zamrożono na poziomie z 2022 roku do określonego limitu zużycia. Ceny wzrosły o 2,0% w ciągu jednego miesiąca, a inflacja w ujęciu rocznym osiągnęła szczyt miesiąc później.
• Kwiecień 2024: VAT na żywność wraca do 5%. Ceny wzrosły o 1,0% m/m.
• Lipiec 2024: skok cen energii. Zamrożenie cen prądu zastąpiła cena maksymalna obowiązująca bez względu na zużycie, a mrożenie cen gazu zakończyło się w czerwcu. Inflacja energii skoczyła w ciągu jednego miesiąca z −0,1% do +5,9%, a wskaźnik ogólny z 2,9% do 4,0%.
• Lipiec 2025: lustrzane odbicie. Dwanaście miesięcy później ten skok zniknął z porównania rok do roku (efekt bazy). Inflacja energii spadła z +3,2% do −0,6%, a wskaźnik ogólny z 3,4% do 2,9%.
• Styczeń 2026: koniec zamrożenia. Zamrożenie cen prądu dla gospodarstw domowych wygasło z końcem 2025 roku, ale Urząd Regulacji Energetyki zatwierdził taryfy na 2026 rok na poziomie nieco niższym niż cena zamrożona, więc inflacja energii nie podskoczyła.

Wniosek jest taki sam jak w przypadku Rumunii: zamrożenia i obniżki podatków nie usuwają inflacji. Przesuwają ją w czasie, na dzień, w którym przestają obowiązywać, a wskaźnik roczny pokazuje ten skok przez kolejne dwanaście miesięcy.

Dlaczego polityka energetyczna mocniej wpływa na polski wskaźnik

Energia ma w polskim koszyku większą wagę, a większą część jej cen ustala państwo. Wagi Eurostatu na 2026 rok pokazują, o ile więcej:

Gdy państwo lub regulator zmienia taryfę, duża część wskaźnika reaguje jednocześnie. Ta sama struktura sprawia, że globalny szok może dotrzeć do Polski później albo w innej postaci. Wiosną 2026 roku szok na rynkach ropy i gazu związany z wojną na Bliskim Wschodzie podbił ceny energii w całej Europie, a polski rząd czasowo obniżył VAT na paliwa silnikowe. Ponieważ taryfy na prąd dla gospodarstw domowych były już ustalone na cały rok, inflacja energii w Polsce wyniosła w sierpniu 2026 r. 10,3%, mniej niż 14,3% w strefie euro.

Usługi: rosnące płace wyznaczają dolną granicę

Od stycznia 2024 r. inflacja w usługach w Polsce ani razu nie spadła poniżej 5,0%. To dolna granica dla wskaźnika ogólnego i zarazem ta jego część, na którą polityka energetyczna ma najmniejszy wpływ.

Ceny usług zależą od lokalnych płac, a płace w Polsce rosną szybko. Minimalne wynagrodzenie za pracę wzrosło z 2250 zł miesięcznie w 2019 roku do 4806 zł w 2026 roku, czyli ponad dwukrotnie. Według Komisji wynagrodzenia na pracownika wzrosły o 14,4% w 2023 roku i 13,0% w 2024 roku, wobec 5,3% i 4,5% w strefie euro.

Po części to efekt konwergencji. Według Eurostatu poziom cen usług w Polsce wynosił w 2025 roku około 61% średniej UE, wobec około 105% w strefie euro. W miarę jak dochody zbliżają się do europejskich, w górę idą też ceny strzyżenia, posiłków w restauracjach i napraw – to efekt Balassy-Samuelsona, opisany w tekście o tym, dlaczego inflacja w krajach bałtyckich jest wyższa.

Własny bank centralny, własna waluta

NBP zareagował wcześniej niż EBC. Zaczął podnosić stopę referencyjną w październiku 2021 r., ponad dziewięć miesięcy przed pierwszą podwyżką EBC, i podniósł ją z rekordowo niskiego poziomu 0,10% do szczytowych 6,75% we wrześniu 2022 r. Obniżki ruszyły we wrześniu 2023 r.; potem stopa utrzymywała się na poziomie 5,75% do maja 2025 r., a od marca 2026 r. wynosi 3,75%. Jak to wygląda w strefie euro, wyjaśnia tekst o tym, jak EBC ustala stopy procentowe.

Złoty to dodatkowy kanał, którego kraje strefy euro nie mają. Według średnich miesięcznych kursów EBC euro kosztowało około 4,80 zł w październiku 2022 r. i około 4,17 zł w lutym 2025 r. Komisja zauważa, że mocniejszy złoty w latach 2024 i 2025 pomógł obniżyć inflację, a ceny importu spadały w obu tych latach. Słabszy złoty działałby odwrotnie.

A co z euro?

Inflacja to także jeden z powodów, dla których Polska nie jest jeszcze gotowa do przyjęcia euro. Raporty o konwergencji EBC i Komisji Europejskiej z 2026 roku stwierdziły, że Polska nie spełnia kryterium stabilności cen, przy inflacji 2,9% wobec wartości referencyjnej 2,7%, i nie spełnia też pozostałych warunków. Żaden z raportów nie podaje daty przyjęcia wspólnej waluty.

Polacy słyszą w wiadomościach inną liczbę niż ta na tej stronie

Polskie media, rząd i NBP posługują się wskaźnikiem CPI GUS. Ta strona pokazuje HICP, liczony według tych samych unijnych zasad dla każdego kraju. Zwykle różnią się o kilka dziesiątych punktu procentowego, ale nie zawsze.

W praktyce główna różnica dotyczy żywności. Wagi CPI pochodzą z badania budżetów gospodarstw domowych, a żywność i napoje bezalkoholowe stanowią 25,9% koszyka CPI na 2026 rok, wobec 19,5% w HICP. To po części tłumaczy, dlaczego CPI był wyższy od HICP w każdym miesiącu 2022 roku, gdy ceny żywności gwałtownie rosły, i dlaczego zwykle szybciej spada, gdy wzrost cen żywności słabnie.

Żaden z tych wskaźników nie jest błędny. O ogólnych różnicach między nimi piszemy w tekście HICP a CPI, a o tym, dlaczego ceny żywności zachowują się inaczej, w tekście inflacja żywności a inflacja ogólna.

Jak czytać polski wskaźnik na tej stronie

• Obserwuj usługi, nie energię. Ceny energii zależą od decyzji politycznych i cen na rynkach światowych; usługi pokazują, czy presja płacowa słabnie.
• Spodziewaj się skoków, a potem ich lustrzanych odbić. Gdy zmieniają się ceny regulowane lub podatki, zwykle w styczniu albo w lipcu, inflacja roczna skacze. Dwanaście miesięcy później ten sam skok znika z porównania rok do roku.
• Pamiętaj, do czego odnosi się cel. Pasmo NBP 1,5–3,5% dotyczy CPI, więc zestawianie z nim HICP daje tylko przybliżony obraz.
• Porównuj z właściwymi krajami. Zestawiaj Polskę ze strefą euro i z innymi gospodarkami spoza strefy euro w rankingu, a nie tylko z Niemcami.

W skrócie

• Polska jest w UE, ale nie w strefie euro. NBP sam ustala stopy i ma cel 2,5% dla krajowego CPI, a nie dla pokazywanego tu HICP.
• W czasie szoku energetycznego polska inflacja osiągnęła szczyt później i na wyższym poziomie: 17,2% w lutym 2023 r., cztery miesiące po szczycie 10,7% w strefie euro.
• Podatki i regulowane ceny energii przesuwają polski wskaźnik skokowo, w znanych terminach. Każdy skok widać we wskaźniku rocznym przez dwanaście miesięcy, potem znika.
• Usługi wyznaczają dolną granicę: co najmniej 5,0% w każdym miesiącu od stycznia 2024 r. i 6,0% wobec 3,0% w strefie euro według stanu na sierpień 2026 r.

Aktualne dane znajdziesz na stronie o inflacji w Polsce, pełny ranking w zestawieniu krajów, a szerszy kontekst strukturalny w tekście Jedna waluta, dwadzieścia jeden stóp inflacji.

Dane: Eurostat (HICP, wagi pozycji, poziomy cen), Główny Urząd Statystyczny (GUS, CPI), Narodowy Bank Polski (stopy procentowe), EBC (kursy walut) oraz raporty o konwergencji Komisji Europejskiej i EBC z 2026 roku, najnowsze dostępne dane według stanu na sierpień 2026 r. euroflation jest niezależnym trackerem i nie jest powiązany z EBC, Eurostatem, NBP ani UE. Tekst nie stanowi porady finansowej.