Għaliex l-inflazzjoni Żvizzera tant hi baxxa — u għaliex għandek issegwi l-kirjiet
Mill-2019, l-inflazzjoni Żvizzera kienet taħt dik taż-żona tal-euro. L-enerġija, is-saħħa u frank b'saħħtu jżommuha baxxa; il-kirjiet jgħolluha.
F’Awwissu 2026, l-inflazzjoni armonizzata Żvizzera (HICP) kienet 0.9%, kontra 3.2% fiż-żona tal-euro u 2.9% fil-Ġermanja. Mit-30 ekonomija Ewropea f’dan is-sit, l-Iżvezja biss kellha rata aktar baxxa. Din mhix stramberija ta’ xahar wieħed. L-inflazzjoni HICP Żvizzera kienet taħt dik taż-żona tal-euro f’kull xahar minn Jannar 2019 sa Awwissu 2026. Fl-eqqel tax-xokk tal-enerġija laħqet 3.3% f’Lulju u Awwissu 2022, l-ogħla rata mill-2008; iż-żona tal-euro laħqet 10.7%.
L-Iżvizzera mhix fl-UE u lanqas fiż-żona tal-euro. Għandha l-munita tagħha, il-frank, u l-bank ċentrali tagħha, il-Bank Nazzjonali Żvizzeru (SNB). Erba’ fatturi jżommu l-inflazzjoni baxxa: basket żgħir tal-enerġija, tariffi tal-elettriku li jiġu aġġustati darba fis-sena, blokka kbira ta’ prezzijiet tas-saħħa li bilkemm jiċċaqalqu, u frank b’saħħtu. Forza waħda timbotta fid-direzzjoni l-oħra: il-kirjiet.
| Awwissu 2026 | L-Iżvizzera | Iż-żona tal-euro |
|---|---|---|
| HICP ewlieni | 0.9% | 3.2% |
| Inflazzjoni bażika (mingħajr enerġija, ikel, alkoħol u tabakk) | 0.6% | 2.4% |
| Servizzi | 1.1% | 3.0% |
| Enerġija | 9.8% | 14.3% |
| Ikel (inklużi l-alkoħol u t-tabakk) | −0.1% | 1.1% |
| Kirjiet effettivi | 1.5% | 2.6% |
Għali mhuwiex l-istess bħal inflazzjonarju
Fil-paragun tal-Eurostat għall-2024, il-livell tal-prezzijiet għall-konsumatur fl-Iżvizzera kien 184.3 (UE = 100), l-ogħla fost il-50 ekonomija fis-sett tad-data. L-inflazzjoni tkejjel xi ħaġa oħra: kemm jinbidlu malajr il-prezzijiet, u f’dan l-aspett l-Iżvizzera tinsab qrib il-qiegħ. Minn tmiem l-2019, il-prezzijiet armonizzati għall-konsumatur żdiedu b’madwar 8% fl-Iżvizzera, kontra madwar 27% fiż-żona tal-euro.
L-Iżvizzera kellha l-inqas inflazzjoni annwali mit-30 pajjiż f’dan is-sit fl-2021, l-2022 u l-2025. Fl-2022 kellha medja ta’ 2.7% kontra 8.4% fiż-żona tal-euro; fl-2025, 0.1% kontra 2.1%.
Ix-xokk tal-enerġija wasal iżgħar, u sena tard
L-enerġija hija biss 4.6% tal-basket HICP Żvizzeru fl-2026, madwar nofs il-piż ta’ 9.0% fiż-żona tal-euro. Il-gass waħdu huwa 0.5%, kontra 1.6%. Għalhekk, l-istess xokk tal-enerġija jċaqlaq ir-rata ewlenija Żvizzera b’madwar nofs l-ammont.
Iż-żmien jgħodd ukoll. Il-familji Żvizzeri ma jistgħux jagħżlu l-fornitur tal-elettriku, u t-tariffi tagħhom jiġu stabbiliti darba fis-sena mill-operaturi lokali tan-netwerk, ippubblikati sal-aħħar ta’ Awwissu u ssorveljati, mhux approvati, mir-regolatur ElCom. Għalhekk ir-rata annwali tal-elettriku Żvizzeru fl-HICP tibqa’ l-istess f’kull xahar tas-sena kalendarja u tinbidel kull Jannar.
| Sena | Rata annwali tal-elettriku Żvizzeru fl-HICP | Tariffa medjana tal-familji skont ElCom |
|---|---|---|
| 2022 | +2.4% | +3% |
| 2023 | +25.5% | +27% |
| 2024 | +17.9% | +18% |
| 2025 | −8.7% | −10% |
| 2026 | −3.0% | madwar −4% |
| 2027 | mistennija f’Jannar 2027 | madwar −4% |
F’Awwissu 2022, meta l-prezzijiet tal-elettriku fiż-żona tal-euro kienu 39% ogħla minn sena qabel, l-elettriku għall-familji Żvizzeri kien żdied b’2.4%; iż-żidiet Żvizzeri waslu f’Jannar 2023 u Jannar 2024. Dan jispjega t-tieni quċċata fir-rata ewlenija, 3.2% f’Jannar u Frar 2023, u l-piż negattiv fl-2025, meta l-inflazzjoni tal-enerġija baqgħet bejn −5% u −8.5% f’kull xahar.
L-idroelettriku u l-enerġija nukleari taffew ix-xokk iżda ma waqqfuhx: ElCom tinnota li ħafna kumpaniji tal-utilitajiet jixtru parti kbira mill-elettriku tagħhom fis-suq Ewropew bl-ingrossa. Iż-żejt huwa l-kanal aktar mgħaġġel. Iż-żieda fl-inflazzjoni tal-enerġija Żvizzera minn −4.6% fi Frar 2026 għal 9.8% f’Awwissu ġiet mill-prodotti taż-żejt: iż-żejt tat-tisħin żdied b’53% fuq sena f’Awwissu, filwaqt li kemm l-elettriku kif ukoll il-gass naqsu bi 3.0%.
Wieħed minn kull ħames partijiet tal-basket li bilkemm jiċċaqlaq
Is-saħħa tagħmel 20.4% mill-basket HICP Żvizzeru, kontra 5.9% fiż-żona tal-euro, u l-prezzijiet tas-saħħa Żvizzeri baqgħu bejn −0.5% u +0.8% fis-sena f’kull xahar minn Jannar 2021 (0.2% f’Awwissu 2026, kontra 3.6% fiż-żona tal-euro). B’mod usa’, Eurostat tikklassifika 25.8% tal-basket Żvizzeru bħala prezzijiet amministrati, madwar darbtejn is-sehem ta’ 12.5% fiż-żona tal-euro.
Hawn nasba għall-qarrejja: iż-żidiet fil-primjums tal-assigurazzjoni tas-saħħa li jħossu l-familji Żvizzeri ma jidħlux fl-indiċi nazzjonali tal-prezzijiet għall-konsumatur. L-Uffiċċju Federali tal-Istatistika (FSO) isegwihom f’indiċi separat.
Il-frank, u bank ċentrali li aġixxa kmieni
Euro kien jiswa madwar 1.08 frank fil-bidu tal-2021, niżel taħt il-parità f’Lulju 2022 u baqa’ hemm minn dakinhar: madwar 0.94 f’Awwissu 2026. Frank aktar b’saħħtu jbaxxi l-prezz tal-importazzjonijiet fi franki. L-SNB mexa fl-istess direzzjoni, billi fl-2023 biegħ madwar CHF 133 biljun f’munita barranija, u f’Ġunju 2023 qal li l-frank aktar b’saħħtu kien qed irażżan il-prezzijiet.
L-SNB ħabbar l-ewwel żieda fir-rata taċ-ċiklu fis-16 ta’ Ġunju 2022, u telaq minn −0.75% madwar sitt ġimgħat qabel ma daħlet fis-seħħ l-ewwel żieda tal-BĊE. Waqaf f’1.75% f’Ġunju 2023, filwaqt li r-rata tad-depożitu tal-BĊE laħqet il-quċċata ta’ 4.00%. L-SNB beda jnaqqas l-ewwel f’Marzu 2024, laħaq iż-żero f’Ġunju 2025 u żammu f’kull valutazzjoni sa Ġunju 2026, filwaqt li l-BĊE għolla r-rata tad-depożitu darbtejn fl-2026. Sa Marzu 2026 it-tħassib tal-SNB kien inqaleb: qal li kien aktar lest jintervjeni kontra “apprezzament rapidu u eċċessiv tal-frank Żvizzeru”.
L-SNB ma jimmirax għal 2% fis-sens tal-BĊE. Huwa jqis l-istabbiltà tal-prezzijiet bħala inflazzjoni tas-CPI nazzjonali ta’ inqas minn 2% fis-sena, u jqis tnaqqis sostnut fil-prezzijiet bħala ksur ukoll. Din hija medda, mhux mira f’punt wieħed bħat-2% tal-BĊE.
Il-kirjiet: it-tieni mewġa bil-mod
Il-kirjiet effettivi huma 15.5% tal-basket HICP Żvizzeru, kważi tliet darbiet is-sehem fiż-żona tal-euro. F’kuntratti eżistenti jsegwu r-rata ta’ referenza tal-ipoteki, ippubblikata kull tliet xhur mill-Uffiċċju Federali tad-Djar, mhux ir-rata tal-SNB. Minħabba li ħafna mill-ipoteki Żvizzeri għandhom rata fissa, ir-rata ta’ referenza timxi bil-mod. Kull żieda ta’ 0.25 punt tippermetti lis-sidien jgħollu l-kirjiet bi 3%.
Ir-rata żdiedet għall-ewwel darba fl-istorja tagħha f’Ġunju 2023 (minn 1.25% għal 1.50%) u għal darb’oħra f’Diċembru 2023 (għal 1.75%), imbagħad reġgħet niżlet għal 1.25% f’Marzu u Settembru 2025. L-inflazzjoni tal-kirjiet fl-HICP segwietha b’dewmien. Kienet 1.3–1.4% meta r-rata ewlenija laħqet il-quċċata fl-2022, laħqet 3.7% f’Ottubru 2024, aktar minn sentejn wara, u niżlet għal 1.5% sa Awwissu 2026.
Fl-2025, il-kirjiet waħedhom żiedu madwar 0.36 punt mal-inflazzjoni CPI Żvizzera, aktar miż-żieda tal-indiċi kollu (0.2%). Mingħajr il-kirjiet, is-CPI nazzjonali kien ikun żero jew negattiv f’kull xahar minn Jannar 2025 sa Frar 2026. Ara il-prezzijiet tad-djar, il-kirjiet u l-inflazzjoni għal kif il-kirjiet jidħlu fl-indiċi.
Żewġ indiċijiet: l-HICP hawn, il-LIK fl-aħbarijiet
L-aħbarijiet Żvizzeri u l-SNB jikkwotaw is-CPI nazzjonali, il-LIK (Landesindex der Konsumentenpreise): 0.8% f’Awwissu 2026. Dan is-sit juri l-HICP: 0.9%. L-FSO jiġbor it-tnejn l-aktar mill-istess prezzijiet; il-LIK jinkludi l-ispejjeż tad-djar okkupati mis-sidien, filwaqt li l-HICP jeskludihom iżda jkopri l-infiq tal-viżitaturi. Mill-2019, iż-żewġ rati annwali kienu f’distanza ta’ 0.3 punti minn xulxin f’87 minn 92 xahar; HICP kontra CPI jispjega għaliex.
Kif taqra ċ-ċifra tal-Iżvizzera f’dan is-sit
- Qabbel l-enerġija mal-inflazzjoni bażika. Ir-rata ewlenija timxi mal-prezzijiet taż-żejt u mal-pass tal-elettriku f’Jannar.
- Stenna pass f’Jannar. It-tariffi tal-elettriku tas-sena ta’ wara jkunu magħrufa sal-aħħar ta’ Awwissu.
- Segwi l-kirjiet u r-rata ta’ referenza. Bidla fir-rata tasal fl-indiċi xhur wara.
- Ftakar ta’ min hu l-kejl. Il-medda tal-SNB tapplika għal-LIK, mhux għall-HICP.
Tista’ tara ċ-ċifri attwali fil-paġna tal-inflazzjoni tal-Iżvizzera, il-klassifika sħiħa fil-veduta ta’ tqabbil, il-punt ta’ riferiment taż-żona tal-euro, u storja oħra barra l-euro f’għaliex l-inflazzjoni Żvediża tvarja aktar.
Fil-qosor
- L-Iżvizzera għandha l-frank u l-bank ċentrali tagħha stess. L-SNB għandu l-għan li jżomm l-inflazzjoni CPI nazzjonali taħt 2% u mhux negattiva, medda aktar milli mira waħda.
- L-inflazzjoni HICP Żvizzera kienet taħt dik taż-żona tal-euro f’kull xahar minn Jannar 2019 sa Awwissu 2026, u laħqet quċċata ta’ 3.3% kontra 10.7% fiż-żona tal-euro.
- Piż żgħir tal-enerġija, tariffi tal-elettriku li jiġu aġġustati kull Jannar, blokka kbira u stabbli tas-saħħa u frank b’saħħtu jżommuha baxxa.
- Il-kirjiet huma l-forza domestika ewlenija li timbottaha ’l fuq, u jsegwu r-rata ta’ referenza tal-ipoteki b’dewmien ta’ sena jew sentejn.
Ċifri: Eurostat (HICP, piżijiet tal-oġġetti, livelli tal-prezzijiet), l-Uffiċċju Federali Żvizzeru tal-Istatistika (CPI), l-SNB (rati tal-imgħax u tal-kambju), il-BĊE, ElCom u l-Uffiċċju Federali tad-Djar; l-aħħar xahar tal-HICP huwa Awwissu 2026. euroflation huwa tracker indipendenti u mhuwiex affiljat mal-BĊE, mal-Eurostat, mal-SNB jew mal-UE. Xejn hawnhekk mhu parir finanzjarju.